سهل بن زیاد در آیینه علم رجال صفحه 62

و گویا مدرک شان گفته جناب ابن غضائری است که درباره سهل بن زیاد می فرماید: «کان ضعیفاً جدّاً فاسد الروایه و الدین».(1)

به هر روی، ما در این بخش در مقام پذیرش یا ردّ این گفته ها نیستیم، بلکه تنها می خواستیم یک دورنمای کلّی از سرگذشت سهل را ارائه کنیم.

کتاب های سهل بن زیاد

دست کم دو کتاب به دست سهل بن زیاد نوشته شده است که نام یکی از آن ها کتاب التوحید و دیگری نوادر می باشد. شیخ نجاشی قدس سره طریق خود به کتاب التوحید وی را چنین معرفی می کند: «این کتاب را ابوالحسن عباس بن أحمد بن فضل بن محمد هاشمی صالحی از پدرش از أبی سعید آدمی روایت کرده است.» همچنین درباره طریق خود به کتاب نوادر سهل می نویسد: «أخبرناه محمد بن محمد قال: حدثنا جعفر بن محمد عن محمد بن یعقوب قال: حدثنا علی بن محمد عن سهل بن زیاد ورواه عنه جماعه».(2)

شیخ طوسی قدس سره هم طرق خود را چنین معرفی می کند: «سهل بن زیاد دارای کتابی است که آن را ابن أبی جید از محمد بن حسن از محمد بن یحیی از محمدبن أحمد بن یحیی از سهل به ما خبر داده است. و نیز محمد بن حسن بن ولید از سعد و حمیری از أحمد بن أبی عبد الله از سهل بن زیاد آن را روایت کرده است».(3)

گفتار دوم: اساتید و شاگردان سهل بن زیاد

مسأله مهم دیگری که درباره سهل باید موشکافی و بررسی شود اساتید و شاگردان وی است؛ چراکه این مسأله سهم به سزائی در نوع داوری درباره اودارد و واقعیت توثیقات و تضعیفاتی را که در رابطه با وی وجود دارد را بیشترآشکار می سازد. از این رو خواننده

1- (1) رجال ابن غضائری، ص 66.
2- (2) رجال نجاشی، ص 185 شماره 490.
3- (3) محمد بن حسن طوسی، الفهرست، ص 228 شماره 339.