- مقدمه معاونت پژوهشی 1
- اشاره 6
- گفتار یکم: مبانی توثیق 8
- اشاره 8
- الف) توثیق خاص 8
- اشاره 41
- ب) سرزنش راوی از سوی دانشمندان رجالی 41
- الف) تصریح یا اشاره معصوم علیه السلام به ضعف 41
- اشاره 57
- گفتار یکم: نگاهی به سرگذشت سهل بن زیاد 58
- اشاره 58
- تاریخ درگذشت 59
- خانواده سهل 61
- ویژگی های شخصیتی و مذهبی سهل 61
- کتاب های سهل بن زیاد 62
- گفتار دوم: اساتید و شاگردان سهل بن زیاد 62
- اشاره 65
- 1. محمد بن الحسن بن ولید قدس سره 67
- گفتار یکم: اقوال متقدمین 67
- 2. عباس بن نوح قدس سره 68
- 5. مرحوم برقی قدس سره 69
- 4. فضل بن شاذان قدس سره 69
- 6. مرحوم کشی قدس سره 69
- 8. مرحوم ابن غضائری قدس سره 70
- گفتار دوم: اقوال متأخّرین 73
- اشاره 73
- کسانی که سهل را تضعیف کرده اند 73
- کسانی که اعتماد بر سهل را روا دانسته اند 76
- سهل بن زیاد در کتاب های فقهی 79
- اشاره 81
- 1. تضعیف و بیرون شدن سهل به دست احمد بن محمد بن عیسی اشعری 83
- گفتار یکم: انگیزه های تضعیف 83
- 4. تضعیف سهل بن زیاد از سوی مرحوم نجاشی قدس سره 101
- 5. تضعیف سهل بن زیاد از سوی شیخ طوسی قدس سره 102
- 6. تضعیف ابن ولید قدس سره 109
- 7. شهادت برخی از بزرگان به عامّی بودن سهل 109
- گفتار دوم: ادلّه و شواهد وثاقت سهل بن زیاد 110
- 1. موضع شیخ مفید قدس سره در قبال سهل 110
- 2. توثیق شیخ طوسی قدس سره در کتاب الرجال 111
- 3. کثرت روایت سهل بن زیاد 116
- 4. کثرت روایت أجلّاء از سهل بن زیاد 116
- 5. مکاتبه سهل و امام عسکری علیه السلام 119
- 6. نرسیدن لعن یا نکوهش از معصومین علیهم السلام 121
- 7. کتاب توحید و روایات سالم از سهل بن زیاد 122
- 8. وجود نام سهل در سلسله اسناد کتاب کامل الزیارات 123
- 9. وجود نام سهل در سلسله اسناد کتاب تفسیر قمی 125
- 10. شیخ اجازه بودن سهل بن زیاد 126
- اشاره 128
- 1. احادیثی که ممکن است پیشینیان و اهل قم، معانی غلوّآمیز را از آن ها برداشت کرده باشند 130
- اشاره 138
- 2. احادیث مقابل معنای غلوّ 138
- 2-2. روایاتی که دلالت بر توحید دارد 140
- 3-2. روایاتی که بر وجود تکلیف دلالت دارد 143
- 4-2. روایاتی که سهل بن زیاد درباره احکام شرعی دارد 144
- 3. روایاتی که ربطی به معنا غلوّ ندارند 148
7. شیخ مفید قدس سره
جناب شیخ مفید موضع روشنی درباره سهل بن زیاد برنگزیده است، ولی قرائنی در برخورد ایشان با سهل وجود دارد که حاکی از اعتماد ایشان به وی می باشد. ما در بحث شواهد وثاقت، به این قرائن اشاره خواهیم کرد.
8. مرحوم ابن غضائری قدس سره
در ترجمه خود سهل فرموده است:
سهل بن زیاد أبوسعید آدمی رازی؛ جدّاً ضعیف بوده و روایت و مذهبش فاسد است و احمد بن محمد بن عیسی اشعری او را از قم بیرون کرده و از او بیزاری جست و نیز مردم را از شنیدن روایت و نقل حدیث از وی بازداشت. سهل بن زیاد روایات مرسل را نقل و بر راویان ناشناس اعتماد می کرد.(1)
نیز در ترجمه ذریح محاربی روایتی را نقل می کند، سپس می فرماید:
این روایت را ابوسعید سهل بن زیاد آدمی روایت کرده است، ولی او بسیار در امر حدیث ضعیف است.(2)
همان گونه که ملاحظه شد ابن غضائری قدس سره به مکاتبه سهل با امام عسکری علیه السلام اشاره نمی کند، در حالی که جناب نجاشی قدس سره این مکاتبه را از «احمد بن حسین» (غضائری) نقل می کند. به همین جهت برخی در این که آن «ابن غضائری» که سهل را تضعیف کرده، احمد بن حسین است یا حسین بن عبیدالله غضائری، تشکیک نموده اند؛ زیرا باور این که ابن غضائری از سویی سهل را تضعیف کند و از سوی دیگر مکاتبه یادشده را برای نجاشی قدس سره نقل نموده ولی در کتاب خود از آن یادی نکند، برای ایشان کمی دشوار است. ما در آینده به این مسأله خواهیم پرداخت.
1- (1) «سهل بن زیاد أبو سعید الآدمی الرازی، کان ضعیفاً جدا فاسد الروایه و المذهب و کان أحمد بن محمد بن عیسی الأشعری أخرجه عن قم و أظهر البراءه منه و نهی الناس عن السماع منه و الروایه عنه، و یروی المراسیل، و یعتمد المجاهیل» (رجال ابن غضائری، ص 66).
2- (2) «... روی ابوسعید سهل بن زیاد الآدمی، و هو ضعیف حدیثاً ضعیفاً...» (همان، ص 59).