- مقدمه معاونت پژوهشی 1
- اشاره 6
- گفتار یکم: مبانی توثیق 8
- اشاره 8
- الف) توثیق خاص 8
- اشاره 41
- ب) سرزنش راوی از سوی دانشمندان رجالی 41
- الف) تصریح یا اشاره معصوم علیه السلام به ضعف 41
- اشاره 57
- گفتار یکم: نگاهی به سرگذشت سهل بن زیاد 58
- اشاره 58
- تاریخ درگذشت 59
- خانواده سهل 61
- ویژگی های شخصیتی و مذهبی سهل 61
- کتاب های سهل بن زیاد 62
- گفتار دوم: اساتید و شاگردان سهل بن زیاد 62
- اشاره 65
- 1. محمد بن الحسن بن ولید قدس سره 67
- گفتار یکم: اقوال متقدمین 67
- 2. عباس بن نوح قدس سره 68
- 5. مرحوم برقی قدس سره 69
- 4. فضل بن شاذان قدس سره 69
- 6. مرحوم کشی قدس سره 69
- 8. مرحوم ابن غضائری قدس سره 70
- گفتار دوم: اقوال متأخّرین 73
- اشاره 73
- کسانی که سهل را تضعیف کرده اند 73
- کسانی که اعتماد بر سهل را روا دانسته اند 76
- سهل بن زیاد در کتاب های فقهی 79
- اشاره 81
- 1. تضعیف و بیرون شدن سهل به دست احمد بن محمد بن عیسی اشعری 83
- گفتار یکم: انگیزه های تضعیف 83
- 4. تضعیف سهل بن زیاد از سوی مرحوم نجاشی قدس سره 101
- 5. تضعیف سهل بن زیاد از سوی شیخ طوسی قدس سره 102
- 6. تضعیف ابن ولید قدس سره 109
- 7. شهادت برخی از بزرگان به عامّی بودن سهل 109
- گفتار دوم: ادلّه و شواهد وثاقت سهل بن زیاد 110
- 1. موضع شیخ مفید قدس سره در قبال سهل 110
- 2. توثیق شیخ طوسی قدس سره در کتاب الرجال 111
- 3. کثرت روایت سهل بن زیاد 116
- 4. کثرت روایت أجلّاء از سهل بن زیاد 116
- 5. مکاتبه سهل و امام عسکری علیه السلام 119
- 6. نرسیدن لعن یا نکوهش از معصومین علیهم السلام 121
- 7. کتاب توحید و روایات سالم از سهل بن زیاد 122
- 8. وجود نام سهل در سلسله اسناد کتاب کامل الزیارات 123
- 9. وجود نام سهل در سلسله اسناد کتاب تفسیر قمی 125
- 10. شیخ اجازه بودن سهل بن زیاد 126
- اشاره 128
- 1. احادیثی که ممکن است پیشینیان و اهل قم، معانی غلوّآمیز را از آن ها برداشت کرده باشند 130
- اشاره 138
- 2. احادیث مقابل معنای غلوّ 138
- 2-2. روایاتی که دلالت بر توحید دارد 140
- 3-2. روایاتی که بر وجود تکلیف دلالت دارد 143
- 4-2. روایاتی که سهل بن زیاد درباره احکام شرعی دارد 144
- 3. روایاتی که ربطی به معنا غلوّ ندارند 148
نیز در جای دیگر می نویسد:
... أما أبو الخیر اگر همان سهل بن زیاد آدمی باشد که ترجمه اش در ذیل شماره 189 آمد، پس او مورد تضعیف قرار گرفته است.(1)
3. ابن داوود قدس سره
ابن داوود به جز نقل اقوال شیخ در فهرست و ابن غضائری و نجاشی قدس سره، سخن دیگری درباره سهل نفرموده است؛(2) هرچند وی را در قسم دوم از رجال خود که به گفته خودش(3) ویژه مجروحین و مهملین می باشد، آورده است.(4) پس گویا به نظر ایشان نیز سهل بن زیاد ضعیف بوده است. همچنین وی سهل را در «فصل فی ذکر جماعه من الغلاه» نیز می آورد.(5)
4. علامه حلی قدس سره
ایشان می نویسد:
سهل - بدون یاء - بن زیاد آدمی رازی، کنیه اش أباسعید و از یاران أباالحسن ثالث می باشد؛ گفته شیخ طوسی درباره او دوگانگی دارد، چراکه در یک جا می فرماید او ثقه است و در موارد گوناگون می گوید ضعیف است.(6)
و سپس گفته نجاشی و ابن غضائری درباره او را نقل می نماید.
افزون بر این، وی سهل بن زیاد را در قسم دوم که ویژه مذمومین و ضعیفان است، می آورد که نشان از پذیرفتن این رأی از سوی ایشان می باشد. همچنین، ایشان در بسیاری از کتاب های فقهی خود به ضعف او تصریح می کند.(7)
1- (1) همان، 15:2.
2- (2) حسن بن علی بن داود حلی، رجال ابن داوود، ص 460 شماره 222.
3- (3) همان، ص 413.
4- (4) همان، ص 539.
5- (5) همان، ص 539.
6- (6) حسن بن یوسف اسدی حلی (علّامه)، خلاصه الأقوال، ص 229.
7- (7) حسن بن یوسف بن مطهر اسدی حلی (علّامه)، تذکره الفقهاء، 141:6 و 208:6؛ مختلف الشیعه؛ 227:1 و 294:2 و 100:3 و 540:3 و 21:4 و 92:4 و 384:6 و 402:7 و 507:8 و 230:9؛ منتهی المطلب، مقدمه: 22 و 36:2 و 119:2 و 271:2 و 247:9 و 327:9 و 396:9 و 493:9 و 262:10.