- مقدمه معاونت پژوهشی 1
- اشاره 6
- گفتار یکم: مبانی توثیق 8
- اشاره 8
- الف) توثیق خاص 8
- اشاره 41
- ب) سرزنش راوی از سوی دانشمندان رجالی 41
- الف) تصریح یا اشاره معصوم علیه السلام به ضعف 41
- اشاره 57
- گفتار یکم: نگاهی به سرگذشت سهل بن زیاد 58
- اشاره 58
- تاریخ درگذشت 59
- خانواده سهل 61
- ویژگی های شخصیتی و مذهبی سهل 61
- کتاب های سهل بن زیاد 62
- گفتار دوم: اساتید و شاگردان سهل بن زیاد 62
- اشاره 65
- 1. محمد بن الحسن بن ولید قدس سره 67
- گفتار یکم: اقوال متقدمین 67
- 2. عباس بن نوح قدس سره 68
- 5. مرحوم برقی قدس سره 69
- 4. فضل بن شاذان قدس سره 69
- 6. مرحوم کشی قدس سره 69
- 8. مرحوم ابن غضائری قدس سره 70
- گفتار دوم: اقوال متأخّرین 73
- اشاره 73
- کسانی که سهل را تضعیف کرده اند 73
- کسانی که اعتماد بر سهل را روا دانسته اند 76
- سهل بن زیاد در کتاب های فقهی 79
- اشاره 81
- گفتار یکم: انگیزه های تضعیف 83
- 1. تضعیف و بیرون شدن سهل به دست احمد بن محمد بن عیسی اشعری 83
- 4. تضعیف سهل بن زیاد از سوی مرحوم نجاشی قدس سره 101
- 5. تضعیف سهل بن زیاد از سوی شیخ طوسی قدس سره 102
- 6. تضعیف ابن ولید قدس سره 109
- 7. شهادت برخی از بزرگان به عامّی بودن سهل 109
- گفتار دوم: ادلّه و شواهد وثاقت سهل بن زیاد 110
- 1. موضع شیخ مفید قدس سره در قبال سهل 110
- 2. توثیق شیخ طوسی قدس سره در کتاب الرجال 111
- 3. کثرت روایت سهل بن زیاد 116
- 4. کثرت روایت أجلّاء از سهل بن زیاد 116
- 5. مکاتبه سهل و امام عسکری علیه السلام 119
- 6. نرسیدن لعن یا نکوهش از معصومین علیهم السلام 121
- 7. کتاب توحید و روایات سالم از سهل بن زیاد 122
- 8. وجود نام سهل در سلسله اسناد کتاب کامل الزیارات 123
- 9. وجود نام سهل در سلسله اسناد کتاب تفسیر قمی 125
- 10. شیخ اجازه بودن سهل بن زیاد 126
- اشاره 128
- 1. احادیثی که ممکن است پیشینیان و اهل قم، معانی غلوّآمیز را از آن ها برداشت کرده باشند 130
- اشاره 138
- 2. احادیث مقابل معنای غلوّ 138
- 2-2. روایاتی که دلالت بر توحید دارد 140
- 3-2. روایاتی که بر وجود تکلیف دلالت دارد 143
- 4-2. روایاتی که سهل بن زیاد درباره احکام شرعی دارد 144
- 3. روایاتی که ربطی به معنا غلوّ ندارند 148
7. مرحوم تستری قدس سره در قاموس الرجال
مرحوم تستری، از دانشمندان معاصر، نیز بر پایه تضعیفاتی که از پیشینیان نقل شد، ضعف سهل بن زیاد را پذیرفته و اعتماد بر روایات او را ناروا می داند.(1)
8. محقق خوئی قدس سره در معجم رجال الحدیث
مرحوم خوئی قدس سره، از فقیهان معاصر، نیز پس از نقل تضعیفات و توثیقاتی که در رابطه با سهل مطرح است قول به ضعف را ترجیح می دهد.(2)
کسانی که اعتماد بر سهل را روا دانسته اند
1. مجلسی اول قدس سره
علّامه محمد تقی مجلسی قدس سره در روضه المتقین پس از زیر سؤال بردن عمل کرد احمد بن محمد بن عیسی اشعری، سهل بن زیاد را به خاطر شیخ اجازه بودن وی، نقل اجلّاء از او و نیز استواری روایاتش توثیق می کند. ما در بخش آینده، سخن ایشان را به تفصیل خواهیم آورد.(3)
2. مجلسی دوم قدس سره
جناب علّامه محمد باقر مجلسی می نویسد:
سهل بن زیاد ضعیف است، ولی به نظر من ضعف او ضرری ندارد، زیرا وی از مشایخ اجازه می باشد.(4)
ایشان هرچند وثاقت سهل را نمی پذیرد، ولی روایات او را قابل اعتماد می داند.
3. أحمدبن عبد الرضا بصری قدس سره(5)
ایشان می نویسد: «سهل بن زیاد الآدمی الرازی، ثقه، لا بأس به.»(6)
1- (1) محمد تقی تستری، قاموس الرجال، 360:5.
2- (2) سید ابوالقاسم خوئی، معجم رجال الحدیث، 341:8.
3- (3) محمد تقی مجلسی، روضه المتقین، 261:14.
4- (4) محمد باقر مجلسی، الوجیزه، ص 91.
5- (5) مهذّب الدین أحمدبن عبد الرضا بصری، از شاگردان بارز جناب حرّ عاملی بوده است (فائق المقال: مقدمه).
6- (6) أحمدبن عبد الرضا بصری، فائق المقال، ص 251 (قسم دوم: فی الرجال، شماره 483).