- مقدمه معاونت پژوهشی 1
- اشاره 6
- گفتار یکم: مبانی توثیق 8
- اشاره 8
- الف) توثیق خاص 8
- اشاره 41
- ب) سرزنش راوی از سوی دانشمندان رجالی 41
- الف) تصریح یا اشاره معصوم علیه السلام به ضعف 41
- اشاره 57
- گفتار یکم: نگاهی به سرگذشت سهل بن زیاد 58
- اشاره 58
- تاریخ درگذشت 59
- خانواده سهل 61
- ویژگی های شخصیتی و مذهبی سهل 61
- کتاب های سهل بن زیاد 62
- گفتار دوم: اساتید و شاگردان سهل بن زیاد 62
- اشاره 65
- 1. محمد بن الحسن بن ولید قدس سره 67
- گفتار یکم: اقوال متقدمین 67
- 2. عباس بن نوح قدس سره 68
- 6. مرحوم کشی قدس سره 69
- 5. مرحوم برقی قدس سره 69
- 4. فضل بن شاذان قدس سره 69
- 8. مرحوم ابن غضائری قدس سره 70
- گفتار دوم: اقوال متأخّرین 73
- اشاره 73
- کسانی که سهل را تضعیف کرده اند 73
- کسانی که اعتماد بر سهل را روا دانسته اند 76
- سهل بن زیاد در کتاب های فقهی 79
- اشاره 81
- 1. تضعیف و بیرون شدن سهل به دست احمد بن محمد بن عیسی اشعری 83
- گفتار یکم: انگیزه های تضعیف 83
- 4. تضعیف سهل بن زیاد از سوی مرحوم نجاشی قدس سره 101
- 5. تضعیف سهل بن زیاد از سوی شیخ طوسی قدس سره 102
- 6. تضعیف ابن ولید قدس سره 109
- 7. شهادت برخی از بزرگان به عامّی بودن سهل 109
- گفتار دوم: ادلّه و شواهد وثاقت سهل بن زیاد 110
- 1. موضع شیخ مفید قدس سره در قبال سهل 110
- 2. توثیق شیخ طوسی قدس سره در کتاب الرجال 111
- 3. کثرت روایت سهل بن زیاد 116
- 4. کثرت روایت أجلّاء از سهل بن زیاد 116
- 5. مکاتبه سهل و امام عسکری علیه السلام 119
- 6. نرسیدن لعن یا نکوهش از معصومین علیهم السلام 121
- 7. کتاب توحید و روایات سالم از سهل بن زیاد 122
- 8. وجود نام سهل در سلسله اسناد کتاب کامل الزیارات 123
- 9. وجود نام سهل در سلسله اسناد کتاب تفسیر قمی 125
- 10. شیخ اجازه بودن سهل بن زیاد 126
- اشاره 128
- 1. احادیثی که ممکن است پیشینیان و اهل قم، معانی غلوّآمیز را از آن ها برداشت کرده باشند 130
- 2. احادیث مقابل معنای غلوّ 138
- اشاره 138
- 2-2. روایاتی که دلالت بر توحید دارد 140
- 3-2. روایاتی که بر وجود تکلیف دلالت دارد 143
- 4-2. روایاتی که سهل بن زیاد درباره احکام شرعی دارد 144
- 3. روایاتی که ربطی به معنا غلوّ ندارند 148
8. ابوالهدی قدس سره صاحب سماء المقال
ایشان در مقام بی اعتبار کردن تضعیفات ابن غضائری و اهل قم، راویان پرشماری را یاد می کند که دانشمندان رجالی آن ها را به غلوّ متهم کرده اند، ولی ایشان در اصل این اتهامات تشکیک و آن ها را ردّ می نماید و برای تأیید دیدگاه خود، به سخن مرحوم وحید بهبهانی قدس سره نیزاستشهاد می کند. یکی از مواردی که ایشان نام برده، سهل بن زیاد است. بنابراین ظاهر سخن ایشان وثاقت سهل است.
9. سید محسن امین قدس سره
ایشان در کتاب أعیان الشیعه می نویسد:
ظاهر آن است که انگیزه تضعیف نزد همگان، آن رفتار احمد بن محمد بن عیسی أشعری است که سهل را از قم به سوی ری بیرون و از وی بیزاری جست و به غلوّ و دروغ گویی او شهادت داده و مردم را از شنیدن روایات او و نقل آنها بازداشت. به همین جهت گروهی از محققین ضعف این تضعیف را تقویت کرده اند، زیرا روشن است که احمد و اهل قم، راوی را به وسیله مطالبی که مایه نکوهش نیست سرزنش می کردند و - این روش - در آنچه با برقی انجام داد و درباره علی بن محمد بن شیره گفت، آشکار گردید.(1)
ظاهر این سخن این است که ایشان نیز مایل به توثیق سهل بوده اند.
10. مرحوم فانی قدس سره
بنابر آن چه در تقریرات درس وی نقل شده است، ایشان پس از بحث و بررسی بسیار می فرماید:
از مجموع آن چه تا کنون گذشت، وثاقت سهل و صحت اعتماد بر روایات او معلوم گردید.(2)
1- (1) سید محسن امین، أعیان الشیعه، 322:7.
2- (2) سید علی فانی مکی، بحوث فی فقه الرجال، 181:1.