- مقدمه معاونت پژوهشی 1
- اشاره 6
- گفتار یکم: مبانی توثیق 8
- اشاره 8
- الف) توثیق خاص 8
- اشاره 41
- ب) سرزنش راوی از سوی دانشمندان رجالی 41
- الف) تصریح یا اشاره معصوم علیه السلام به ضعف 41
- اشاره 57
- گفتار یکم: نگاهی به سرگذشت سهل بن زیاد 58
- اشاره 58
- تاریخ درگذشت 59
- خانواده سهل 61
- ویژگی های شخصیتی و مذهبی سهل 61
- کتاب های سهل بن زیاد 62
- گفتار دوم: اساتید و شاگردان سهل بن زیاد 62
- اشاره 65
- گفتار یکم: اقوال متقدمین 67
- 1. محمد بن الحسن بن ولید قدس سره 67
- 2. عباس بن نوح قدس سره 68
- 5. مرحوم برقی قدس سره 69
- 4. فضل بن شاذان قدس سره 69
- 6. مرحوم کشی قدس سره 69
- 8. مرحوم ابن غضائری قدس سره 70
- گفتار دوم: اقوال متأخّرین 73
- اشاره 73
- کسانی که سهل را تضعیف کرده اند 73
- کسانی که اعتماد بر سهل را روا دانسته اند 76
- سهل بن زیاد در کتاب های فقهی 79
- اشاره 81
- 1. تضعیف و بیرون شدن سهل به دست احمد بن محمد بن عیسی اشعری 83
- گفتار یکم: انگیزه های تضعیف 83
- 4. تضعیف سهل بن زیاد از سوی مرحوم نجاشی قدس سره 101
- 5. تضعیف سهل بن زیاد از سوی شیخ طوسی قدس سره 102
- 6. تضعیف ابن ولید قدس سره 109
- 7. شهادت برخی از بزرگان به عامّی بودن سهل 109
- گفتار دوم: ادلّه و شواهد وثاقت سهل بن زیاد 110
- 1. موضع شیخ مفید قدس سره در قبال سهل 110
- 2. توثیق شیخ طوسی قدس سره در کتاب الرجال 111
- 3. کثرت روایت سهل بن زیاد 116
- 4. کثرت روایت أجلّاء از سهل بن زیاد 116
- 5. مکاتبه سهل و امام عسکری علیه السلام 119
- 6. نرسیدن لعن یا نکوهش از معصومین علیهم السلام 121
- 7. کتاب توحید و روایات سالم از سهل بن زیاد 122
- 8. وجود نام سهل در سلسله اسناد کتاب کامل الزیارات 123
- 9. وجود نام سهل در سلسله اسناد کتاب تفسیر قمی 125
- 10. شیخ اجازه بودن سهل بن زیاد 126
- اشاره 128
- 1. احادیثی که ممکن است پیشینیان و اهل قم، معانی غلوّآمیز را از آن ها برداشت کرده باشند 130
- اشاره 138
- 2. احادیث مقابل معنای غلوّ 138
- 2-2. روایاتی که دلالت بر توحید دارد 140
- 3-2. روایاتی که بر وجود تکلیف دلالت دارد 143
- 4-2. روایاتی که سهل بن زیاد درباره احکام شرعی دارد 144
- 3. روایاتی که ربطی به معنا غلوّ ندارند 148
ما در آینده به طرح این دیدگاه ها و نقد و بررسی آن ها خواهیم پرداخت، ولی همان گونه که گفته شد نخست باید مبانی درست را در بحث توثیق و تضعیف جست وجو کرده و به آن ها پایبند شویم. از این رو بحث را در دو گفتار پی می گیریم.
گفتار یکم: مبانی توثیق
اشاره
هر اندیشمند رجالی می داند که پذیرفتن روایات یک راوی در گرو وثاقت اوست؛ یعنی او باید به راستگویی خو گرفته و در گفتار خود از دروغ پرهیز کند. اثبات این ویژگی در راوی به وسیله ادلّه و قرائن موجود در کتاب های رجالی انجام شده و نام آن توثیق است، لکن توثیقات بر دو گونه اند: توثیقات خاص و توثیقات عام؛ که ما درباره هریک، مطالبی را به اختصار بازگو می کنیم.
الف) توثیق خاص
توثیق خاص، توثیقی است که شخص راوی در آن مدّ نظر قرار گرفته و هر مطلبی که با راست گویی و عدالت او مرتبط باشد، بازگو می شود. این گونه از توثیق، روش های پرشماری دارد که لازم است به اندازه گنجایش بحث، به نقد و بررسی آن ها پرداخته شود. البته روشن است که در این باره باید اختصار رعایت گردد تا به بحث اصلی ضربه ای وارد نشود. و مخاطب ارجمند در صورت تمایل می تواند به کتاب های خوبی که در این زمینه نگاشته شده و در پانویس ها نام شان آمده است، مراجعه نماید.
روش های توثیق خاص عبارت اند از:
روش یکم: تصریح یا اشاره معصوم علیه السلام به وثاقت
همه دانشمندان شیعه در این نکته اتفاق نظر دارند که اگر روایت قابل اعتمادی ازمعصوم علیه السلام درباره وثاقت - یا ستایشِ حاکی از وثاقت - یک راوی وجود داشته باشد، باید به آن پایبند شده و وثاقت راوی یادشده را پذیرفت، زیرا رأی معصوم علیه السلام درهرروی حجّت است. ولی در این میان چند نکته باید مورد توجه قرار گیرد: