صرف میر صفحه 64

به صَباح ومَساء. و شاید که برای رسیدن چیزی باشد بهنگام چون : اَحْصَدَ الزَّرْعُ و اَصْرَمَ النَّخْلُ یعنی وقت درو کردنِ غلّه و بریدنِ خرما رسید و شاید که به معنی کثرت باشد چون : اَثْمَرَ الرَّجُلُ اَیْ صَارَ کَثیرَ الْجُودِ وَالْخَیْرِ و شاید که به معنی یافتن چیزی بر صفتی باشد(1) چون : اَحْمَدْتُ زَیْداً ای وَجَدْتُهُ مَحْمُوداً یعنی او را پسندیده یافتم.

مثال واوی از باب إِفعال

«الأِیعاد : بیم کردن یعنی ترسانیدن» اصلش إِوْعاداً بود ، واو ساکن را برای کسره ماقبل قلب بیاء کردند ایعاد شد.

ماضی معلوم أَوْعَدَ أَوْعَدا أَوْعَدُوا تا آخر ، مستقبل یُوعِدُ تا آخر ، ماضی مجهول اُوْعِدَ ، مستقبل مجهول یُوْعَدُ ، امر حاضر اَوْعِدْ مثل اَکْرِمْ

اسم فاعل مُوعِدٌ اسم مفعول مُوعَدٌ.

مثال یایی

«الأِیسار : توانگر شدن» ماضی معلوم أَیْسَرَ مستقبل معلوم یُوسِرُ اسم فاعل مُوسِرٌ (2)اسم مفعول مُوسَرٌ اصل آنها مُیْسِرٌ و مُیْسَرٌ بود یایِ ساکن برای مناسبت ضمّه ماقبل ، منقلب به واو شد.

اجوف واوی

«الأِقامه : بپا داشتن» ماضی معلوم أَقامَ أَقاما أَقامُوا تا آخر.

اصل أَقامَ