صرف میر صفحه 81

مجهول اُحْمُرَّ مستقبل مجهول یُحْمَرُّ امر حاضر اِحْمَرَّ اِحْمَرِّ اِحْمَرِرْ و نهی وجحد بر این قیاس است.

باب افعیلال

(1) الاِحْمیرار ، إِحْمارَّ یَحْمارُّ اِحْمیراراً اسم فاعل و اسم مفعول مُحْمارُّ امر حاضر اِحْمارَّ اِحْمارِّ اِحْمارِرْ بر این قیاس است نهی وجحد.

فصل: فعل رباعی مجرد

باب فَعْلَلَ(2) دَحْرَجَ یُدَحْرِجُ دَحْرَجَهً ودِحْراجاً فهو مُدَحْرِجٌ وذاک مُدَحْرَجٌ ، امر دَحْرِجْ ، نهی لا یُدَحْرِجْ.

* * *

فصل: ابواب فعل رباعی مزید

باب تَفَعْلُل

(3) تَدَحْرَجَ یَتَدَحْرَجُ تَدَحْرُجاً ، فهو مُتَدَحْرِجٌ ، و ذاک مُتَدَحْرَجٌ ، امر تَدَحْرَجْ ، نهی لا یَتَدَحْرَج.

باب افْعِنْلال

(4) اِحْرَنْجَمَ یَحْرَنْجِمُ اِحْرِنجاماً ، فهو مُحْرَنْجِمٌ ، وذاک مُحْرَنْجَمٌ ، امر حاضر احْرَنْجِمْ ، نهی لا یَحْرَنْجِمْ.

1- بدانکه باب افعیلال نیز برای مبالغه فعل لازم آید بطریق مذکور لکن مبالغه در این باب بیشتر باشد زیرا که گفته میشود حَمُرَ زیدٌ در صورتی که زید فی الجمله سرخ باشد و گفته میشود اِحْمَرَّ زیدٌ در صورتی که سرخی زید حد وسط باشد و گفته میشود اِحمارَّ زیدٌ درصورتی که سرخی زید بیشتر از حد وسط باشد.
2- بدانکه باب فعلل مثل دحرج غالبا متعدی میباشد مثل دَحرَجَ زیدٌ الحجَرَ و گاهی لازم است مثل دَربَحَ الرجلُ یعنی پشتش خم شده و دربح با حاء حطی است قال فی لسان العرب دربج فی مشیه بالجیم اذا دبّ دبیباً وقال دربحَ الرجلُ بالحاء حنی ظَهرُهُ.
3- باب تَفَعْلُل از برای مطاوعه باب فَعلَلَ میباشد نحو دَحرَجْتُ الحَجَرَ فَتَدَحْرَجَ ذلک الحجرُ قال فی منتهی الارب دَحْرَجَه دَحْرَجَهً و دِحْراجاً گرد گردانید آن را، تَدَحْرَجَ گردید گرد
4- باب افعنلال نیز برای مطاوعه آید مثل حَرْجَمْتُ الاِبلَ فَاِحْرَنْجَمَ ذلک الإبل و برای این دو باب بیاید توضیح بیشتر در شرح تصریف انشاءالله تعالی.