کتابخانه بالقرآن

دروس حوزه علمیه جدید پایه 1 صفحه 1043

صفحه 1043

1- در اصل اُطلُب بود موکّد نمودیم بنون تاکید خفیفه چون نون تاکید خفیفه بر آخر مفرد مذکر در امر حاضر لاحق شد ماقبل خود را مفتوح میخواست ما هم فتحه دادیم اُطلُبَنْ شد یعنی طلب کن تو یکمرد حاضر الآن البته.

2- طالب در اصل یَطلُبُ بود خواستیم از یطلب صیغه اسم فاعل بنا کنیم یاء که حرف استقبال بود از اولش انداختیم و الف که علامت فاعلیّه بود میانه فاء الفعل و عین الفعلش در آوردیم و ما قبل آخر را کسره دادیم و تنوین که متمکن اسم بود در آخرش لاحق کردیم طالِبٌ شد یعنی طلب کننده است یک مرد الآن یا در زمان آینده.

3- طلاب که جمع مکسر است در اصل طالبٌ بود خواستیم که جمع مکسرش بنا کنیم بناء واحد را شکستیم باین نحو که الف فاعل را حذف کردیم طَلِب شد مشتبه شد بر صفه مشبهه بر وزن خَشِن خواستیم از این اشتباه بیرون آوریم کسره لام را بدل بفتحه نمودیم طَلَب شد مشتبه شد باسم ثلاثی مجرد بر وزن فَرَسٌ خواستیم از این اشتباه بیرون آوریم الفی میانه عین الفعل و لام الفعل درآوردیم طَلَابٌ شد مشتبه شد بمصدر باب تفعیل بر وزن سَلامٌ و کَلامٌ خواستیم از این اشتباه نیز بیرون آوریم عین الفعل را مکرر کردیم بعد از مکرر مشدد کردیم طَلَّابٌ شد بر وزن ضَرَّابٌ خواستیم از این اشتباه نیز بیرون آوریم فتحه فاء را بدل به ضمه کردیم طُلَّابٌ شد یعنی طلب کننده اند جمع مردان الان یا در زمان آینده.

4- طَوالِبٌ در اصل طالِبهٌ بود خواستیم از طالبه صیغه جمع مکسر بنا کنیم الف که علامت جمع مکسر بود میانه فاء الفعل وعین الفعل در آوردیم التقاء ساکنین شد میانه دو الف و هیچکدام به جهت علامت بودن حذف نتوان کرد پس الفی فاعل را بدل بواو نمودیم طَوالِبهٌ شد تاء دلالت میکرد بر وحدت و صیغه دلالت میکرد بر کثرت تاء ،وحدت را انداختیم طَوالِبٌ شد یعنی طلب کننده اند گروه زنان الان یا در زمان آینده.

حَسَنٌ. و بر وزن فَعالٌ و فَعِلٌ و فَعْلٌ و فَعُولٌ و فُعالٌ نیز آید چون جَبانٌ و خَشِنٌ و صَعبٌ و ذَلُولٌ و شُجاعٌ و هرچه بر این اوزان آید آن را صفت مشبّهه خوانند.

فصل: صیغه های اسم مبالغه

بدانکه صیغه فعّال ، مبالغه را بُوَد در فاعِل چون رَجُلٌ ضَرّابٌ و امْرَئهٌ ضَرّابٌ مذکّر و مؤنّث یکسان بود و فَعُولٌ نیز مبالغه را بود چون رَجُلٌ طَلُوبٌ و امْرَئهٌ طَلُوبٌ و گاه باشد که تاء را زیاد کنند برای زیادتی مبالغه چون رَجُلٌ عَلّامَهٌ و امْرَئهٌ عَلّامَهٌ و رَجُلٌ فَرُوقهٌ و امْرَئهٌ فَروقَهٌ و مِفْعالٌ و مِفْعیلٌ و فِعّیلٌ نیز مبالغه را بود مذکّر و مؤنّث در آنها یکسان بود چون رَجُلٌ مِفْضالٌ و امْرَئهٌ مِفْضالٌ و رَجُلٌ مِنْطیقٌ و امْرَئهٌ منطیقٌ و رَجُلٌ شِرّیرٌ و امْرَئهٌ شِرّیرٌ و فُعّالٌ نیز مبالغه را بود مذکّر و مؤنّث در آن یکسان بود چون رَجُلٌ طُوّال وامْرَئهٌ طُوّالٌ.

فصل: اسم مفعول از فعل ثلاثی مجرد

اسم مفعول از فعل ثلاثی مجرد بر وزن مَفْعُولٌ آید چون مَضْرُوبٌ(1) مَضْرُوبانِ مَضْرُوبُونَ مَضْرُوبَهٌ مَضرُوبَتانِ مَضْرُوباتٌ (2)و مَضارِبٌ.

[شماره صفحه واقعی : 32]