کتابخانه بالقرآن

دروس حوزه علمیه جدید پایه 1 صفحه 1070

صفحه 1070

1- حق این بود که : به جای طوی یطوی ، قَوِیَ یَقْوی را مثال بیاورد ، زیرا طوی یطوی از باب فَعَلَ یَفْعِلُ و همچون ضَرَبَ یَضْرِبُ است ، یَوْمَ نَطْوِی السَّمَاءَ کَطَیِّ السِّجِلِّ ، أنْبیاء ١٠٤.

2- سضوی واو و یاء اشاره است بلفیف مقرون از دو باب آمده است اول از باب عَلِمَ یَعلَمُ چون رَوی یَروی و قَوی یَقوی دوم از باب ضرَب یَضرِبُ چون شوی یَشوی

3- اگر کسی بحث کند که در طُوِی قُوِی واو بالف قلب نمیشود و حال آنکه واو حرف عله متحرک ماقبلش مفتوح است جواب میگوئیم از دو جهه: اول آنکه لازم می آید دو اعلال در یک کلمه و آن هم جایز نیست از برای آنکه در ماضی اگر قلب بالف شود واجب است در مضارع نیز که یطوی و یقوی باشد واو را قلب کردن بالف و در این وقت دو اعلال در یک کلمه میشود یکی قلب یاء بالف و دیگری قلب کردن واو بالف دوم آنکه لازم می آید که یاء در مضارع مضموم شود یطایُ و یقایُ گویند و حال آنکه ضمه بر یاء ثقیل است.

4- مَشویٌّ در اصل یُشوی بود ما خواستیم از یُشوی صیغه مفرد مذکر اسم مفعول بنا کنیم یاء که حرف مضارع بود از اولش انداختیم و میم مضمومه بجای وی گذاشتیم تنوین که متمکن اسم بود بر آخرش لاحق کردیم مُشوَیٌ شد التباس رسانید باسم مفعول باب افعال مثل مُکرَم خواستیم دفع التباس نمائیم ضمه میم را بفتحه بدل کردیم مَشوَیٌ شد التباس رسانید باسم زمان و مکان مثل مَشرَبٌ خواستیم دفع التباس کنیم فتحه عین الفعل را بضمّه بدل کردیم مَشوُیٌ شد بر وزن مَفعُلٌ چون صیغه مفعل بی واو و تاء در کلام عرب یافت نشده بود اشباع ضمه نمودیم بطریقی که از او واو حاصل شد مَشوُویٌ شد چون واو و یاء در یک کلمه جمع شده بود و سابق آنها ساکن بود واو را قلب بیاء نموده و یاء را در یاء ادغام نمودیم مَشوُیٌ شد بجهه مناسبت یاء ضمّه واو را بدل بکسره نمودیم مَشوِیٌ شد یعنی بریان کرده میشود یک چیز یا یک مرد غائب الان یا در زمان آینده.

فصل: فعل مهموز و مضاعف

مهموز الفاء صحیح (1) از باب فَعَلَ یَفْعُلُ «الامر : فرمودن».

ماضی معلوم : اَمَرَ اَمَرا اَمَرُوا تا آخر. مستقبل معلوم : یَأمُرُ الخ - چنانکه در صحیح دانسته شد. ماضی مجهول اُمِرَ اُمِرا اُمِرُوا تا آخر. مستقبل مجهول : یُؤْمَرُ یُؤْمَرانِ یُؤْمَرُون تا آخر. امر حاضر : اُومُرْ اُومُرا اُومُرُوا تا آخر.

اصل اُومُرْ اُءْمُرْ بود دو همزه جمع شده بودند اوّل مضموم و ثانی ساکن همزه ثانی منقلب به واو شد(2) اُومُر شد و اگر همزه اوّل مکسور باشد ثانی منقلب بیاء شود ، چنانکه از اَزَرَ یَأزِرُ ، امر حاضر ایزِرْ می آید که اصلش اِئْزِرْ

[شماره صفحه واقعی : 59]