کتابخانه بالقرآن

دروس حوزه علمیه جدید پایه 1 صفحه 1078

صفحه 1078

1- بدانکه همزه در مصدر باب افعال مکسور میشود و حال آنکه در ماضی مفتوح است تا اینکه مشتبه نشود بجمع قله در مثل اقوال و احوال و عکس نکردند بجهه آنکه جمع ثقیل است و فتحه خفیف تا تعادل بعمل آید و همزه قطع چند همزه است اول همزه باب اِفعال و همزه متکلم وحده است و همزه جمع قله است و همزه فعل تعجب است و افعل وصفی است و افعل تفضیل و همچنین همزه اصلیه است خواه مفتوح باشد خواه مضموم و خواه مکسور

2- أکرم امر است از تُأکرِمُ ما خواستیم از تُأکرِمُ صیغه مفرد مذکر امر حاضر بنا کنیم تاء که حرف مضارع بود از اولش انداختیم نظر کردیم بما بعد حرف مضارع متحرک بود اکتفا بحرکه او کرده و حرکه آخر بوقفی افتاد اَکرِمْ شد یعنی گرامی بدار تو یک مرد حاضر الأن.

3- بدانکه گاه باشد که متعدی را بباب افعال می برند لازم میشود چنان که اَکَبَّ بمعنی دم رو انداختن(به صورت انداختن) است و اِعراض بمعنی رو گردانیدن است و این دو فعل ثالث ندارند و بمعنی صیروره می آید چون اغَدَّ البعیر أی صار ذا غُدَّهٍ و غدّه بمعنی موت و طاعون است. و بمعنی سلب می آید چون اَعْجَمتُ الکتابَ اَی اَزَلْتُ عُجْمَتَه و بمعنی تعریض امر می آید چون اَباعَ الجاریه ای عَرَضَها للبَیع و بمعنی لازم می آید چون قد أفلح المؤمنون و بمعنی مجردش چون قُلتُ و اَقُلتُ که هر دو بمعنی فسخ کردن است.

به صَباح ومَساء. و شاید که برای رسیدن چیزی باشد بهنگام چون : اَحْصَدَ الزَّرْعُ و اَصْرَمَ النَّخْلُ یعنی وقت درو کردنِ غلّه و بریدنِ خرما رسید و شاید که به معنی کثرت باشد چون : اَثْمَرَ الرَّجُلُ اَیْ صَارَ کَثیرَ الْجُودِ وَالْخَیْرِ و شاید که به معنی یافتن چیزی بر صفتی باشد(1) چون : اَحْمَدْتُ زَیْداً ای وَجَدْتُهُ مَحْمُوداً یعنی او را پسندیده یافتم.

مثال واوی از باب إِفعال

«الأِیعاد : بیم کردن یعنی ترسانیدن» اصلش إِوْعاداً بود ، واو ساکن را برای کسره ماقبل قلب بیاء کردند ایعاد شد.

ماضی معلوم أَوْعَدَ أَوْعَدا أَوْعَدُوا تا آخر ، مستقبل یُوعِدُ تا آخر ، ماضی مجهول اُوْعِدَ ، مستقبل مجهول یُوْعَدُ ، امر حاضر اَوْعِدْ مثل اَکْرِمْ

اسم فاعل مُوعِدٌ اسم مفعول مُوعَدٌ.

مثال یایی

«الأِیسار : توانگر شدن» ماضی معلوم أَیْسَرَ مستقبل معلوم یُوسِرُ اسم فاعل مُوسِرٌ (2)اسم مفعول مُوسَرٌ اصل آنها مُیْسِرٌ و مُیْسَرٌ بود یایِ ساکن برای مناسبت ضمّه ماقبل ، منقلب به واو شد.

اجوف واوی

«الأِقامه : بپا داشتن» ماضی معلوم أَقامَ أَقاما أَقامُوا تا آخر.

اصل أَقامَ

[شماره صفحه واقعی : 67]