دروس حوزه علمیه جدید پایه 1 صفحه 1435

صفحه 1435

موجب وهو کلّ کلام لا یکون فی أوّله نفی ولا نهی ولا استفهام نحو : جاءنی القومُ إلّا زیداً ، أو منقطعاً کما مرّ ، أو متقدّماً علی المستثنی منه نحو : ما جاءنی إلّا أخاکَ أحَدٌ ، أو کان بعد عَدا ، وخَلا عند الأکثر ، أو کان بعد ما خَلا ، وما عَدا ، ولَیْس ولا یَکُونَ نحو : جاءنی الْقَوْمُ ما خَلا زَیْداً کان منصوباً.

وإن کان بعد إلّا فی کلام غیر موجب ، والمستثنی منه مذکوراً یجوز فیه الوجهان : النصب ، والبدل عمّا قبلها نحو : ما جاءنی أحَدٌ إلّا زَیْداً ، وإلّا زَیْدٌ.

وإن کان مفرّغاً بأن یکون بعد إلّا فی کلام غیر موجب ، والمستثنی منه غیر مذکور کان إعرابه بحسب العوامل تقول : ما جاءنی إلّا زَیْدٌ ، وما رَأَیْتُ إلّا زیْداً ، وما مَرَرْتُ إلّا بِزَیْدٍ.

وإن کان بعد غَیر ، وسِوی ، وحاشا عند الأکثر کان مجروراً نحو : جاءنی الْقَوْمُ غَیْرَ زَیْدٍ ، وسِوی زَیْدٍ ، وحاشا زَیْدٍ.

واعلم أنّ إعراب «غَیْر» کإعراب المستثنی بإلّا تقول : جاءنی الْقَوْمُ غَیْرَ زَیْدٍ ، وغَیْرَ حِمارٍ ، وما جاءنی أحَدٌ غَیْرُ زَیْدٍ ، وما رَأَیْتُ غَیْرَ زَیْدٍ ، وما مَرَرْتُ بِغَیْرِ زَیْدٍ.

واعلم أنّ لفظ «غَیْر» موضوع للصفه ، وقد یستعمل للاستثناء. کما أنّ لفظ «إلّا» موضوعه للاستثناء وقد تستعمل للصفه کما فی قوله تعالی : «لَوْ کَانَ فِیهِمَا آلِهَهٌ إِلَّا اللَّ-هُ لَفَسَدَتَا» (1) أی غیر الله ، وکذا قولک : «لَا إِلَ-هَ إِلَّا اللَّ-هُ».

* * *

[شماره صفحه واقعی : 18]

کتابخانه بالقرآن کتابخانه بالقرآن
نرم افزار موبایل کتابخانه

دسترسی آسان به کلیه کتاب ها با قابلیت هایی نظیر کتابخانه شخصی و برنامه ریزی مطالعه کتاب

دانلود نرم افزار کتابخانه