کتابخانه بالقرآن

دروس حوزه علمیه جدید پایه 1 صفحه 1438

صفحه 1438

1- یوسف : آیه ٣١.

2- یعنی : و بسا پسر کوچک شکمی و باریک میانی که مثل ماه شب چهارده بود گفتم به او که بالا بر نسب خود را تا ببینم از کدام قبیله هستی و نسبت بده خود را به قبیله ای پس جواب گفت این فقره را که ما قتل المحب حرام یعنی نیست کشتن دوست حرام بر معشوقه. شاهد در دلالت نمودن آن پسر تمیمی است در این بیت بر اینکه بنی تمیم عمل نمی دهند ما و لا را باعتبار اینکه شاعر سؤال کرده است از نسب او و او تغییر داده است حراماً منصوب را در قول عرب ( ما قتل المحب حراماً ) وبرفع خوانده آن حرام را تا اینکه بداند شاعر باین واسطه که او از قبیله بنی تمیم است ( جامع الشواهد ).

أمّا المعنویّه : فهی أن یکون المضاف غیر صفه مضافه إلی معمولها نحو : غُلامُ زَیْدٍ ، وهی إمّا بمعنی «اللام» نحو : غُلامُ زَیْدٍ ، أو بمعنی «مِنْ» کخاتَمُ فِضَّهٍ ، أو بمعنی «فی» نحو : صلاهُ اللَّیْلِ.

وفائده هذه الإضافه : تعریف المضاف إن اُضیف إلی معرفه کما مرّ ، وتخصیصه إن اُضیف إلی نکره نحو : غُلامُ رَجُلٍ.

وأمّا اللفظیّه : فهی أن یکون المضاف صفه مضافه إلی معمولها ، وهی فی تقدیر الانفصال فی اللفظ نحو : ضاربُ زَیْدٍ ، وفائدتها تخفیف فی اللفظ.

واعلم أنّک إذا أضفت الاسم الصحیح أو الجاری مجری الصحیح إلی یاء المتکلّم کسرت آخره وأسکنت الیاء أو فتحت ، کغُلامی ، ودَلْوی ، وظَبْیی. وإن کان آخر الاسم یاء مکسوراً ما قبلها أدغمت الیاء فی الیاء وفتحت الیاء الثانیه ، لئلّا یلتقی الساکنان ، کما تقول فی القاضی : قاضِیَّ ، وفی الرَّامِی : رامِیَّ ، وإن کان فی آخره واو مضموم ما قبلها تقلبها یاء ، وعملت کما عملت الآن کما تقول : جاءنی مُسْلِمیَّ ، وفی الأسماء الستّه کما تقول : أخِیَّ ، وأبِیَّ ، وحَمِیَّ ، وهَنِیَّ ، وفِیَّ عند قوم ، و «ذو» لا یضاف إلی مضمر أصلاً.

وقول الشاعر :

[ أَهْنِأُ المعروف ما لَمْ تُبْتَذَلْ فیه الوجُوُه ]***إنَّما یَعْرفُ ذَا الْفَضْلِ مِنَ الناس ذَووهُ (1) شاذ.

وإذا قطعت عن الإضافه قلت : أخٌ ، وأبٌ ، وحَمٌ ، وهَنٌ ، وفَمٌ

[شماره صفحه واقعی : 21]