کتابخانه بالقرآن

دروس حوزه علمیه جدید پایه 1 صفحه 1444

صفحه 1444

1- العلق : ١٥ و ١٦.

2- یعنی منم پسر آنچنان کسی که واگذارنده است مرد منسوب به قبیله بکر بن وائل را که اسم آن مرد (بشر) است ، در حالتی که انتظار می کشند مرغان ، مردن او را به جهت آنکه واقع شوند بر او و بخورند گوشت او را یا آنکه مرغان انتظار می کشند مردن او را در حالتی که ایستاده اند بر بالای سر او. شاهد در بشر است که عطف بیان است از ( البکری ) و مشتبه نمی شود به بدل باعتبار آنکه اگر بدل بوده باشد باید مبدل منه در حکم سقوط باشد و صحیح باشد گفتن ( التارک بشر ) و حال آنکه جایز نیست به اعتبار آنکه لازم می آید اضافه اسم محلّی به لام که ( التارک ) بوده باشد بسوی اسم خالی از الف و لام که ( بشر ) است و این جایز نیست در نزد نحویّین. ( جامع الشواهد ).

علی السکون ومعرب بالقوّه ، وما یشابه مبنیّ الأصل بأن یکون فی الدلاله علی معناه محتاجاً إلی قرینه کأسماء الإشاره نحو : مَنْ هؤُلاءِ ؟ أو یکون علی أقلّ من ثلاثه أحرف ، أو تضمّن معنی الحروف وذلک نحو : هذا ، ومِن أحَدَ عَشَرَ إلی تِسْعَه عَشَرَ ، ومثل هذا القسم لا یصیر معرباً أصلاً ، وحکمه أن لا یختلف آخره باختلاف العوامل. وحرکاته تسمّی ضمّاً وفتحاً وکسراً ، وسکونه وقفاً. وهو علی ثمانیه أنواع : المضمرات ، وأسماء الإشارات ، والموصولات ، وأسماء الأفعال والأصوات ، والمرکّبات ، والکنایات وبعض الظروف.

النوع الأوّل : المضمرات

وهی اسم ما وضع لیدلّ علی متکلّم أو مخاطب أو غائب ، تقدّم ذکره لفظاً أو معنیً أو حکماً. وهو علی قسمین : متّصل : وهو ما لا یستعمل وحده ، إمّا مرفوع نحو : ضَرَبْتُ إلی ضَرَبْنَ ، أو منصوب نحو : ضَرَبَنی إلی ضَرَبَهُنَّ ، أو مجرور نحو : غُلامی ولی إلی غُلامِهِنَّ ولَهُنَّ.

أو منفصل : وهو ما یستعمل وحده ، وهو أیضاً إمّا مرفوع وهو : أنا إلی هُنَّ ، وإمّا منصوب نحو : إیّای إلی إیّاهُنَّ. فذلک سبعون ضمیراً.

واعلم أنّ المرفوع المتّصل یکون مستتراً ، أی مستکناً فی الماضی المغائب والمغائبه ک : ضَرَبَ هُوَ ، وضَرَبَتْ هِیَ ، وفی المضارع المتکلّم مطلقاً نحو : أضْرِبُ ، نَضْرِبُ ، والمخاطب ک : تَضْرِبُ ، والغائب والغائبه ک : یَضْرِبُ وتَضْرِبُ ، وفی الصفه أعنی اسم الفاعل والمفعول مطلقاً. ولا یجوز استعمال المنفصل إلّا عند تعذّر المتّصل ک : «إِیَّاکَ نَعْبُدُ» (1) وما

[شماره صفحه واقعی : 27]