کتابخانه بالقرآن

دروس حوزه علمیه جدید پایه 1 صفحه 1447

صفحه 1447

1- هو من ابیات لسنام بن الفحل وهو أحد من بنی اُمّ الکهف من طیّ وقد نازع قومه فی ماء لبنی اُمّ الکهف وأکثر النزاع ورادم فی الدماء فقالوا له : أمجنون أنت أم سکران فانشد الابیات وقبله : وقالوا قد جننت فقلت کلّا***وربیّ لا جننت ولا انتشبت ولکنی ظلمت فکنت أبکی***من الظلم المبین أو بکیتُ الفاء فی فإنّ للتعلیل واللام فی الماء للعهد ، أی الماء الذی فیه النزاع ، ماء أبی وجدّی أی : ورثتها إیّاه. وقوله : وبئری أی : البئر المتنازع فیها بئری التی حفرتها وطویتها. یقال حفرت الشیء أی نقبته کما تحفر الأرض بالحدیده ، وطویت البئر بالطاء المهمله والواو والیاء إذا بنیتها بالحجاره. یعنی: پس به علت آنکه به درستی که آن آبی که در آن نزاع است آب پدر من است که به میراث به من رسیده است ، وآن چاهی که در آن نزاع است چاه من است آن چنان چاهی که کندم آن را وآن چنان چاهی که سنگ چیدم دور آن را. شاهد در وقوع لفظ (ذو) است در دو موضع بمعنی (التی) بنابر لغت طیّ باعتبار بودن او صفت از برای مؤنث که بئر بوده باشد. وحفرت وطویت صله آن (ذو) است وعاید آن محذوف است ای التی حفرتها والتی طویتها. (جامع الشواهد).

ویجوز حذف العائد من اللفظ إن کان مفعولاً نحو : قام الّذی ضربتُ ، أی الّذی ضَرَبْتُهُ.

واعلم أنّ «أیّا وأیَّه» معربه إلّا إذا حذف صدر صلتها کقوله تعالی : «ثُمَّ لَنَنزِعَنَّ مِن کُلِّ شِیعَهٍ أَیُّهُمْ أَشَدُّ عَلَی الرَّحْمَ-نِ عِتِیًّا» (1) ، أی هو أشدُّ.

النوع الرابع : أسماء الأفعال

کلّ اسم بمعنی الأمر والماضی ک : رُوَیْدَ زیداً ، أی أمْهِلْهُ ، وهَیْهاتَ زَیْدٌ ، أی بَعُد ، وإن کان علی وزن فَعالِ بمعنی الأمر ، وهو من الثلاثی فهو قیاسیّ کنزال بمعنی انزل وتَراکِ بمعنی اترک. وقد یلحق به فَعال مصدراً معرفه ، کفَجار بمعنی الفجور ، أو صفه للمؤنّث نحو : یا فَساقِ بمعنی فاسقه ، ویا لَکاعِ بمعنی لاکعه ، أو عَلَماً للأعیان المؤنّثه کَقطامِ وغَلابِ وحَضارِ. وهذه الثلاثه الأخیره لیست من أسماء الأفعال وإنّما ذکرت هاهنا للمناسبه.

النوع الخامس : الأصوات

وهو کلّ اسم حُکِی به صوت ، ک : قاق لصوت الغراب ، أو لصوت یصوّت به للبهائم ک : نِخْ لإناخه البعیر ، وطاقْ حکایه الضرب ، وطَقْ حکایه وَقْع الحجاره بعضها ببعض.

النوع السادس : المرکّبات

وهو کلّ اسم رکّب من الکلمتین لیس بینهما نسبه ، أی لیس بینهما

[شماره صفحه واقعی : 30]