دروس حوزه علمیه جدید پایه 1 صفحه 1917

صفحه 1917

التعجب وهما : فعلان موضوعان لإنشاء التعجب أحدهما علی مثال «ما أفعله» نحو : ما أحْسَنَ زیداً ، والثانی علی مثال «أفعل به» نحو : أحْسِن بزید ، ومعناهما أنّ زیداً أحْسَنُ جدّاً. وإنّما لا یبنیان إلّا من الثلاثی المجرّد لأنّ هذین البناءین لا یمکن من غیره وإنّما یجب أن لا یکون بمعنی افعلّ وافعالّ أی لا یکون من الألوان والعیوب لأنّ أفعل التعجب یشبه أفعل التفضیل فی المبالغه وقد عرفت أنّ أفعل التفضیل لا یبنی من الألوان والعیوب.

قال : ویتوصّل إلی التعجب فیما وراء ذلک بأشدّ ونحو ذلک فیقال : ما أشَدَّ دَحْرَجَتَهُ ، وما أکثر استخراجه ، وما أبلغ سواده ، وما أقْبَحَ عِوَرَهُ.

أقول : إذا اُرید بناء التعجب فیما وراء ذلک أی الثلاثی المجرّد الّذی لیس بمعنی افعلّ وافعالّ أی فی الثلاثی المزید أو فی غیر الثلاثی أو فی الثلاثی المجرّد اللونیّ والعیبیّ یتوصّل «بأشدّ» ونحوه ، أی یجعل ذلک وسیله إلیه بأن یبنی التعجب منه ویجعل ذلک المزید أو اللون أو غیرهما مفعولاً له فإنّه یفید حینئذٍ ما کان یفیده التعجب المبنیّ من نفس ذلک المزید أو اللونیّ أو غیرهما فیقال فی غیر الثلاثی : ما أشَدَّ دَحْرَجَتَه ، وفی اللونیّ : ما أبْلَغَ سَوادَهُ ، وفی العیبیّ : ما أقبح عِوَرَهُ ، وفی المزید : ما أکثر استخراجه ، وإن شئت قلت : أشدد بدحرجته ، وأبلغ بسواده ، وأقبح بعوره ، وأکثر باستخراجه ، والمعنی علی ما کان فی ما أحْسَنَ زیداً ونحو : أشدّ ، أبلغ وأقبح وأتمّ وأکثر وأکمل.

قال : و «ما» فی ما أفعل زیداً مبتدأ وأفعل خبره.

أقول : هذا مذهب سیبویه وعند الأخفش «ما» مبتدأ بمعنی الّذی وأفعل

[شماره صفحه واقعی : 101]

کتابخانه بالقرآن کتابخانه بالقرآن
نرم افزار موبایل کتابخانه

دسترسی آسان به کلیه کتاب ها با قابلیت هایی نظیر کتابخانه شخصی و برنامه ریزی مطالعه کتاب

دانلود نرم افزار کتابخانه