کتابخانه بالقرآن

دروس حوزه علمیه جدید پایه 1 صفحه 2070

صفحه 2070

رسالت منطقی در بحث تعریف

در آغاز کتاب گفتیم انسان ذاتاً موجودی متفکّر است. طبیعی ترین عکس العمل چنین موجودی در برخورد با جهان اطراف، کنجکاوی و طرح سؤال است. منطقیون مهم ترین پرسش های انسان را در سه قسمِ اساسی طبقه بندی کرده اند:

1- پرسش از«چیستی»اشیا، که با کلمه استفهامی«چیست؟»(ما )طرح می شود؛

2- پرسش از«هستی»اشیا، که با کلمه استفهامی«آیا؟»(هل )بیان می شود؛

3- پرسش از«چرایی»و علّت اشیا، که با کلمه استفهامی«چرا؟»(لم )طرح می شود.

همان طور که ملاحظه می شود، پرسش های مذکور یا به منظور یافتن تصوری جدید، یا به جهت به دست آوردن تصدیقی نو طرح می شود. علم منطق به عنوان«دانش روشِ صحیح تفکر»برای گذر درست و انتقال کامیاب انسان از مجموعه معلومات به مجهولات، موظّف به ارائه توصیه هایی در زمینه پرسش های یاد شده است.

در بخش تصوّرات و در بحث تعریف، منطقی تنها تبیین روش صحیح جستجوی پاسخ پرسش چیستی(ما )را برعهده دارد. (1)

قبل از بیان توصیه های منطقی درباره روش درست تعریف، باید توجه کرد که علم منطق هیچ گاه خود عهده دار تعریف امور مختلف نمی شود؛ چرا که رسالت آن تنها ارائه روش درست تبدیل مجهولات به معلومات است. تعریف و تبیین چیستی اشیا اساساً با موضوع و هدف منطق بیگانه است.

معنای تعریف

تعریف به معنای یافتن تصوری مشخّص از چیستی مجهول و یا به عبارت دیگر، روشن کردنِ تصور مجهول و تبیین مفهومی به وسیله تصورها و مفاهیم پیشین است. تصوری را که می خواهیم تعریف کنیم«معرَّف»(به فتح راء )می نامند. تصوری را که موجب شناساندن و تعریف یک شیء می شود«معرِّف»(به کسرِ راء )یا«قول شارح»می خوانند؛ مثلاً وقتی تعریف«انسان»مورد نظر است و آن را به«حیوان ناطق»تعریف می کنیم، انسان را معرَّف و

[شماره صفحه واقعی : 61]