کتابخانه بالقرآن

دروس حوزه علمیه جدید پایه 1 صفحه 2080

صفحه 2080

اقسام تعریف

یک حقیقت را می توان به صورت های مختلف تعریف کرد؛ چراکه گاهی غرض از تعریف علاوه بر جدا کردن(متمایز نمودن شیء از سایر اشیا )بیان ذاتیات شیء است و گاهی هدف از آن تنها جدا کردن و متمایز نمودنِ شیء از سایر اشیاست. از آن جا که تعریف باید جامع و مانع باشد، لازم است که همواره در تعریف، فصل یا خاصّه شامله به کار رود. حال اگر در تعریف، فصل به کار رود«حدّ»(1) و اگر خاصّه به کار رود«رسم»(2) نامیده می شود.

تعریف به حدّ، اساسی ترین نوع تعریف است و غرض از آن بیان حقیقت شیء است. در تعریف به رسم، غرض اصلی امتیاز شیء از سایر اشیاست.

حدّ و رسم به لحاظ کمال تصوّر و نحوه شناختی که معرِّف در ذهن ایجاد می کند، هریک به تام و ناقص تقسیم می شوند. بنابراین، اقسام تعریف عبارت است از:

1- حدّ تام؛ 2. حدّ ناقص؛ 3. رسم تام؛ 4. رسم ناقص.

حدّ تام و حدّ ناقص

به تعریفی که در آن تمام اجزای ذاتی معرَّف بیان شده است«حدّ تام»و به تعریفی که در آن برخی از اجزای ذاتی معرَّف بیان شده است«حدّ ناقص»می گویند.

به نظر منطقی، حدّ تام را به دو طریق می توان ارائه کرد:

الف) جنس قریب و فصل قریب، مانند تعریف انسان به«حیوان ناطق»؛

ب) مجموعه سلسله اجناس)حدّ تام جنس قریب) و فصل قریب، مانند تعریف انسان به«جسم نامی حساس متحرّک بالاراده ناطق».

البته باید توجّه داشت که ذکر جنس قریب ما را از اجناس بعید و فصل های بعید بی نیاز می کند و بیان تفصیلی حدّ تام در جایی مطلوب است که بدان نیازی باشد.

[شماره صفحه واقعی : 71]