کتابخانه بالقرآن

دروس حوزه علمیه جدید پایه 1 صفحه 2091

صفحه 2091

تعریف قضیه

از نظر منطقی، هرگونه استنتاجی مبتنی بر صورت منطقی قضیه یا قضایایی است که در آن استنتاج به عنوان مقدّمه به کار می رود. از این رو، پیش از بیان اقسام استنتاج و قواعد مربوط به آن، لازم است نخست با تعریف قضیه و اقسام مختلف آن آشنا شویم تا بر این اساس، به تبیین صورت های گوناگون استنتاج بپردازیم.

در درس دوم دانستیم تصدیق عبارت است از: ادراک مطابقت و یا عدم مطابقت یک نسبت با واقع، که البته چنین ادراکی نیز مقتضی حکم و اذعان است. حال باید دانست که«قضیه، تعبیر و بیان تصدیق در قالب الفاظ است»و به عبارت دقیق تر،«قضیه، مرکّب تامّی است که ذاتاً بتواند متّصف به صدق و یا کذب شود»؛ مانند«الف ب است».

این تعریف نکات متعدّدی را دربر دارد:

1- قضیه مرکّب تام است. منطقیون الفاظ را در مقایسه با مفاهیم آنها به دو دسته کلّی تقسیم می کنند: مفرد و مرکّب.

مفرد لفظی است که یا جزء ندارد؛ مانند حرف«آ»از حروف الفبا و یا اگر دارای جزء است، جزء لفظ بر جزء معنا دلالت نمی کند؛ مانند«عبداللَّه»به عنوان اسم شخص. منطقی لفظ مفرد را به اسم، کلمه(فعل )و ادات(حرف )تقسیم می کند.

مرکّب لفظی است که اوّلاً، دارای جزء است؛ ثانیاً، جزء لفظ بر جزء معنا دلالت می کند؛ مانند«گل زیبا». لفظ مرکب بر دو قسم است: تام و ناقص.

مرکّب تام، عبارت است از: جمله ای که معنای آن کامل است و متکلّم می تواند سکوت کند و مخاطب نیز در حالت انتظار باقی نمی ماند؛ مانند«علی عادل است». مرکّب ناقص، عبارت است از: مرکّبی که معنای آن ناقص است و متکلّم نمی تواند به آن اکتفا کند و شنونده را در حالت انتظار رها سازد؛ مانند«آسمان آبی».

2- قضیه، متّصف به صدق یا کذب می شود؛ یعنی مرکّب تامّی است که هویت آن خبری است؛ به عبارت دیگر، قضیه، مرکّب تامّ خبری است و باید دانست که مرکّب تامّ به دو قسم خبری و انشایی تقسیم می شود:

مرکّب تامّ خبری، مرکّبی است که از واقعیتی یا وصفی و یا حالتی حکایت می کند؛ مانند

[شماره صفحه واقعی : 82]