کتابخانه بالقرآن

دروس حوزه علمیه جدید پایه 1 صفحه 2092

صفحه 2092

«علی عالم است»،«گل زیباست»،«حسن امیدوار است».

مرکّب تامّ انشایی، مرکّبی است که از واقعیتی گزارش نمی دهد؛ بلکه خود پدیدآورنده معنایی و یا دربر دارنده پرسش، در خواست و آرزویی است؛ مانند«بنویس!»،«آیا او خواهد آمد؟»،«خدا کند که بیایی!».

مرکّب تامّ خبری، چون از واقعیتی حکایت می کند، (1) متّصف به صدق و کذب می شود؛ یعنی می توان گفت: «راست است»یا«دروغ است»به خلاف جملات انشایی. منظور از صدق قضیه، مطابقت مفاد آن با واقع و مراد از کذب آن، مخالفت آن با واقع است.

با توجّه به آنچه ذکر شد، روشن می شود که هر مرکّب تامّ خبری یک جمله است؛ ولی هر جمله ای لزوماً یک مرکّب تامّ خبری نخواهد بود؛ چراکه ممکن است جمله ای مرکّب تامّ انشایی باشد.

3- قضیه ذاتاً به صدق یا کذب متّصف می شود؛ یعنی بدون هیچ تفسیر و واسطه ای چنین اتّصافی را می پذیرد. برخی جملات انشایی نیز متّصف به صدق و کذب می شوند؛ امّا از نظر منطقی قضیه نامیده نمی شوند؛ زیرا اتّصاف آنها به صدق و کذب، ذاتی نیست، بلکه به گونه دلالت التزامی و در پرتو تحلیل به یک جمله خبری، چنین اتّصافی را می پذیرد؛ آنچه حقیقتاً مورد تصدیق یا تکذیب واقع می شود همان جمله خبری است که مرکّب تامّ انشایی به آن تحلیل می شود؛ مانند تکدّی کردن انسان ثروتمند در جمله«به من بیچاره کمک کنید»که متّصف به کذب می شود.

حال آن که آنچه حقیقتاً چنین وصفی را می پذیرد جمله خبری«من دارایی ندارم»است. بنابر این، ذکر قید«ذاتاً»در تعریف قضیه، ضروری است.

صورت قضیه، مادّه قضیه

در منطق صورت، قضیه تنها به لحاظ«صورت»مورد توجّه قرار می گیرد. بنابراین، پیش از پرداختن به اقسام قضیه مناسب است مادّه و صورت قضیه از یکدیگر ممتاز شوند.

صورت قضیه عبارت است از: ساختار و نحوه کنار هم قرار گرفتن اجزای قضیه، مانند

[شماره صفحه واقعی : 83]