کتابخانه بالقرآن

دروس حوزه علمیه جدید پایه 1 صفحه 2094

صفحه 2094

اوّل«مقدّم»و به قضیّه دوم«تالی»و به الفاظی که دال بر نسبت بین این دو قضیه است«رابطه»می گویند.

تقسیم قضایا به موجبه و سالبه

قضیّه حملی و قضیّه شرطی به لحاظ اثبات یا نفی نسبت بین طرفین به موجبه و سالبه تقسیم می شود؛ زیرا در یک قضیه یا از اثبات رابطه و یا از سلب رابطه گزارش می شود. در صورت نخست، قضیّه موجبه و در صورت دوم قضیّه سالبه خواهد بود.

قضیّه موجبه، مانند«عدالت زیباست»،«انسان یا بنده است یا آزاد»،«اگر خورشید مغرب طلوع کند، جهان از فروغ عدالت سرشار خواهد شد».

قضیّه سالبه، مانند«ظلم پایدار نیست»،«چنین نیست که دانش پژوه یا عالم باشد یا پرهیزگار»،«چنین نیست که اگر انسان غنی باشد، حتماً مناعت طبع داشته باشد». به عنصر ایجاب یا سلب در یک قضیّه، اصطلاحاً«کیف»گفته می شود.

هر یک از قضایای حملی و شرطی، تقسیماتی مختصّ به خود دارند که مشترک بین آن دو نیست. آنچه در پی می آید تقسیماتی است که به قضیّه حملی اختصاص دارد.

تقسیمات قضیّه حملی

قضیّه حملی به ملاک های گوناگون تقسیم می شود:

1- شخصیّه، طبیعیّه، مهمله و محصوره

این تقسیم در ابتدا به اعتبار کلّی یا جزئی بودن موضوع است و در مراحل بعدی بر اساس ملاک های زیر صورت می پذیرد:

گاهی موضوع در قضیّه حملیه جزئی حقیقی است؛ مانند«کعبه قبله گاه مسلمین است». به قضایایی از این دست، اصطلاحاً«شخصیّه»یا«مخصوصه»می گویند.

گاهی موضوع، مفهومی کلّی است؛ یعنی محمول قضیه مربوط به مفهوم کلّی موضوع است و ارتباطی به مصادیق آن ندارد؛ مانند«انسان نوع است». چنین قضایایی«طبیعیّه»نام دارد.

گاهی موضوع، مفهوم کلّی است و محمول به مصادیق موضوع تعلّق دارد. در این

[شماره صفحه واقعی : 85]