کتابخانه بالقرآن

دروس حوزه علمیه جدید پایه 1 صفحه 2102

صفحه 2102

تقسیمات قضیّه شرطی

اشاره

در درس گذشته بیان کردیم که در تقسیم نخست، قضیه به دو قسم حملی و شرطی تقسیم می شود و نیز در تعریف قضیّه شرطی گفتیم: قضیّه ای است که در آن به وقوع یا عدم وقوع نسبت بین دو قضیّه حکم شده باشد. در این درس به بیان تقسیمات مختلف قضیّه شرطی می پردازیم.

1. قضیّه شرطی متّصل و منفصل

قضیّه شرطی بر اساس چگونگی رابطه ای که بین دو طرف آن(مقدّم و تالی )وجود دارد به متّصل و منفصل تقسیم می شود؛ زیرا رابطه مقدّم و تالی یا از نوع پیوستگی و تلازم است و یا از نوع گسستگی و تعاند.

الف) شرطی متّصل. قضیّه شرطی متّصل، قضیه ای است که در آن به اتّصال بین دو نسبت، یعنی به ثبوت نسبتی بر فرض ثبوت نسبت دیگر، و یا عدم اتّصال آن دو، حکم می شود؛ به عبارت دیگر، قضیّه شرطی متّصل، قضیّه ای است که در آن به پیوستگی و وابستگی یک قضیّه(تالی) به قضیّه دیگر(مقدم )یا عدم آن حکم شود؛ مانند«اگر خورشید برآید، ستارگان ناپدید می شوند»؛«چنین نیست که اگر بهار بیاید درختان خشک می شوند».

ساختار قضیه شرطی متّصل به زبان نمادی چنین است: «اگر الف، ب است. آن گاه ج، د است».

قضیه شرطی متّصل دارای دو جزء است:

1-«الف ب است». که«مقدّم»نامیده می شود؛

2-«ج، د است»که«تالی»نامیده می شود.

اگر مقدّم و تالی به نحو مستقل لحاظ شوند، هر کدام یک قضیّه حملی یا شرطی کامل خواهند بود که آن قضیّه حملی می تواند شخصیّه، طبیعیّه، مسوّره، کلّی، جزئی و یا …؛ و قضیّه شرطی نیز می تواند متّصل یا منفصل باشد. چنان که می تواند در هر صورت موجبه یا سالبه باشد. قضیّه شرطی متّصل نیز مانند قضیّه حملی به موجبه و سالبه تقسیم می شود. مراد از ایجاب، اذعان به اتّصال دو قضیّه است؛ مانند«اگر این عدد زوج باشد آن گاه بر دو قابل قسمت است». منظور از سلب، حکم به رفع رابطه اتّصال بین دو قضیّه است؛ مانند» چنین

[شماره صفحه واقعی : 93]