کتابخانه بالقرآن

دروس حوزه علمیه جدید پایه 1 صفحه 2103

صفحه 2103

نیست که اگر این عدد فرد باشد آن گاه بر دو قابل قسمت باشد «. بنابراین، ایجاب و سلب در قضیه شرطی متّصل به سالبه و موجبه بودن مقدّم و یا تالی و یا هر دو وابسته نیست. به عنوان مثال: قضایای زیر، همه موجبه اند، اگرچه مقدّم یا تالی و یا هر دو آنها سالبه است:

«اگر باران به کوهستان نبارد / به سالی دجله گردد خشک رودی»،«اگر باران رحمت ببارد، جنگل خشک نخواهد شد»،«اگر دوستم گرفتار نبود، حال من نیز چنین درهم نبود».

ب) شرطی منفصل. قضیّه شرطی منفصل قضیّه ای است که در آن به عناد و تنافی دو یا چند نسبت خبری یا به عدم جدایی و گسستگی آنها حکم می شود؛ به عبارت دیگر، قضیّه شرطی منفصل قضیّه ای است که در آن به تنافی و ناسازگاری دو نسبت و یا عدم آن حکم می شود؛ مانند«یا عدد زوج است یا عدد فرد است». اجزای قضیه منفصل بر خلاف متّصل نسبت به یکدیگر هیچ اولویتی ندارند و نامگذاری اجزای آن به مقدّم و تالی تنها به جهت تقدّم لفظی در قضیّه است. ساختار قضیّه شرطی منفصل به زبان نمادی چنین است: «یا الف ب است و یا الف د است»؛ اگر در قضیّه شرطی منفصل حکم به وجود انفصال و جدایی دو یا چند قضیّه شده باشد موجبه است؛ مانند«یا شیء موجود است یا شیء معدوم است»و اگر اذعان به رفع عناد و گسستگی شده باشد، سالبه خواهد بود؛ مانند«چنین نیست که یا انسان عالم باشد یا روستایی».

2. شخصیّه، مهمله و محصوره

قضایای شرطی متّصل و منفصل به اعتبار ویژگی ها، شرایط و زمان های وقوع اتّصال و یا انفصال بین مقدّم و تالی به این اقسام تقسیم می شوند:

الف) شخصیّه. اگر حکم به اتّصال و یا انفصال فقط در یک زمان و یا حالت معیّن و مشخّص باشد، قضیّه«شخصیّه»خواهد بود. شخصیّه متّصل، مانند«اگر امروز هوا آفتابی باشد به صحرا خواهیم رفت».

شخصیّه منفصل، مانند«یا امروز شنبه است یا یکشنبه».

ب) مهمله. اگر در قضیّه شرطی صریحاً به عام و یا خاص بودن زمان اتصال و یا انفصال قضایا اشاره ای نشده باشد، قضیّه«مهمله»خواهد بود.

مهمله متّصل، مانند«اگر باران ببارد، هوا لطیف می شود»؛

مهمله منفصل، مانند«عدد یا زوج است یا فرد».

[شماره صفحه واقعی : 94]