کتابخانه بالقرآن

دروس حوزه علمیه جدید پایه 1 صفحه 2106

صفحه 2106

تبدیل قضیّه حملی و شرطی به یکدیگر

در درس اوّل بیان کردیم، انسان ذاتاً موجودی متفکّر است و با این ویژگی ذاتی از دیگر انواع حیوان ممتاز می شود. اکنون باید دانست که آدمی در این خصیصه دارای قدرت و توانایی شایانی است و یک حکم را می تواند به صورت های مختلف بیان کند؛ مثلاً قضیّه حملی«انسان حیوان است»را می تواند در قالب قضیّه شرطی متّصل«اگر موجودی انسان باشد حیوان است»بیان کند و نیز قضیّه شرطی متّصل«اگر نور شدّت یابد مردمک چشم تنگ می شود»را به قضیّه حملی«شدّت نور موجب تنگی مردمک چشم می شود»تبدیل کند. تحویل قضیّه حملی و شرطی به یکدیگر در همه قضایای شرطی و حملی امکان پذیر است و اختصاص به نوع خاصی از آن دو ندارد.

قضایای محرّف

قضیّه حملی و شرطی هر یک دارای ساختاری منطقی است. گاهی این ساختار منطقی به دلیل جابه جایی اجزای قضیّه؛ ابهام در گفتار، کژتابی زبان و اختصار مخلّ، دچار پیچیدگی و تحریف می شود به نحوی که تشخیص و شناخت ساختار منطقی قضیّه خالی از دشواری نیست. چنین قضیه ای را، قضیّه«محرَّف»یا«مُنْحرِفْ»می نامند.

در موارد زیر تعدادی از این قضایا و چگونگی تأویل آنها به ساختار منطقی بیان شده است:

1-«انسان بعضی از حیوان هاست». این قضیّه در اصل چنین بوده است: «بعضی از انسان ها حیوانند».

2-«مال انباشته نمی شود مگر از طریق بخل و یا از راه حرام». این قضیّه می تواند به یکی از صورت های زیر تأویل شود:

الف) شرطی متّصل: «اگر مال انباشته شود، یا از راه بخل است و یا ا ز طریق حرام».

ب) شرطی منفصل: «یا مال از راه بخل انباشته می شود و یا از راه حرام».

3-«نیست برای انسان جز آنچه برای آن کوشیده است». این قضیّه مرکب می تواند با انحلال به دو قضیه حملی زیر به ساختار منطقی خود بازگشت کند:

الف) حملی سلبی: «آنچه را انسان برای آن نکوشیده است، مال او نیست».

ب) حملی ایجابی: «آنچه را انسان برای آن کوشیده است، مال اوست».

[شماره صفحه واقعی : 97]