کتابخانه بالقرآن

دروس حوزه علمیه جدید پایه 1 صفحه 2107

صفحه 2107

4-«فقط انسان، دانشمند است». این قضیه در واقع قضیّه ای مرکب است که به دو قضیّه حملی زیر انحلال می یابد:

الف)«انسان، دانشمند است».

ب)«غیر انسان دانشمند نیست».

5-«هشت بر دو قابل قسمت نیست، مگر این که زوج باشد». این قضیّه در واقع قضیّه شرطی متّصل است، به این صورت: «اگر هشت زوج باشد، بر دو قابل قسمت است»و«اگر هشت زوج نباشد بر دو قابل قسمت نیست».

6-«تنها اگر این موجود حیوان است، انسان است». این قضیّه به صورت قضیّه شرطی متّصل تأویل می شود: «اگر این موجود حیوان است، آن گاه انسان است»و«اگر این موجود حیوان نیست، آن گاه انسان نیست».

7-«نه هر که چهره برافروخت دلبری داند». این مصراع به یکی از صورت های منطقی زیر باز می گردد:

الف) قضیّه حملی سلبی: «چنین نیست که هر چهره بر افروزنده ای، دلبری بداند».

ب) قضیّه شرطی سلبی: «چنین نیست که اگر کسی چهره بر افروخت، آن گاه او دلبری بداند».

8-«به خدا اگر من رفته باشم!»این قضیه به صورت قضیه حملی زیر تأویل می شود: «من نرفته ام».

9-«اگر فردا هوا مناسب باشد، ولی امشب کارهایم را انجام ندهم، فردا به صحرا نخواهم رفت». این قضیّه از نظر منطقی به قضیه شرطی متّصل، که تالی آن نیز خود قضیّه شرطی متّصل دیگری است، بازگشت می کند: «اگر فردا هوا مناسب باشد، آن گاه اگر امشب کارهایم را انجام ندهم، به صحرا نخواهم رفت».

ملاک صدق و کذب قضیّه شرطی

صدق و کذب در قضیّه شرطی، تابع صادق یا کاذب بودن هر یک از مقدّم و تالی، به تنهایی نیست. گاهی قضیّه شرطی متّصل صادق، از دو قضیّه کاذب فراهم می آید؛ مانند«اگر انسان اسب باشد، آن گاه صاهل است». و گاهی نیز قضیّه شرطی متّصل لزومی کاذب، از دو قضیّه صادق فراهم می آید؛ مانند«اگر آفتاب طلوع کند، آن گاه سعدی شاعر است».

بنابر این، مراد از صدق در قضایای شرطی مطابقت و عدم مطابقت نسبت اتصال و عناد با واقع است.

[شماره صفحه واقعی : 98]