کتابخانه بالقرآن

دروس حوزه علمیه جدید پایه 1 صفحه 2118

صفحه 2118

- نقض طرفین سالبه کلّی، سالبه جزئی است؛ مانند«هیچ آهنی طلا نیست»ر«بعضی غیر آهن ها غیر طلا نیستند».

- موجبه جزئی و سالبه جزئی، نقض طرفین معتبر ندارند.

خطاهای رایج در استدلال مباشر

استدلال های مباشر اگر چه روشن و بدیهی اند؛ ولی انسان در تلاش فکری خود گاه در این نوع استنتاج دچار خطا و لغزش می شود. برخی از غلطهای رایج در استدلال مباشر عبارتند از:

1- استدلال به وسیله قضیّه محرّف بدون تأویل آن به ساختار منطقی درست؛ مثلاً نمی توان از قضیّه«هر انسانی شاعر نیست»به طریق استدلال مباشر، عکس مستوی استنتاج کرد: «هیچ یک از شاعران انسان نیستند». چه این که ساختار منطقی این قضیّه در حقیقت سالبه جزئی است؛ یعنی«بعضی انسان ها شاعر نیستند»؛ و همان طور که قبلاً بیان شد قضیّه سالبه جزئی اساساً عکس مستوی معتبر ندارد.

2- از قضیّه موجبه کلّی به طریق استدلال مباشر، عکس مستوی قضیّه موجبه کلّی استنتاج شود؛ حال آن که عکس مستوی آن موجبه جزئی است؛ مثلاً از قضیّه«عسل زرد و سیّال است»استنتاج شود: «هر زرد و سیّالی عسل است».

3- عدم دقّت در جابه جایی موضوع و محمول به طور کامل هنگام استفاده از استدلال مباشر عکس؛ مثلاً از قضیّه«بعضی از انسان ها غیر فیلسوفند»استنتاج شود: «بعضی از فیلسوفان غیر انسانند».

4- توجّه نکردن به قاعده مشهوری که مفاد آن این است: اثبات محمولی برای موضوعی به معنای نفی آن محمول از دیگر موضوعات نیست.

رعایت نکردن این توصیه منطقی گاه موجب لغزش اندیشه می شود؛ مثلاً نمی توان از قضیّه«حسن فقیه است»استنتاج کرد: «غیر حسن فقیه نیست».

[شماره صفحه واقعی : 109]