کتابخانه بالقرآن

دروس حوزه علمیه جدید پایه 1 صفحه 2158

صفحه 2158

1- مباحث منطق به اعتباری به دو بخش منطق صورت و منطق ماده تقسیم می شود . در منطق کلاسیک ( منطق ارسطویی ) این بخش هم در قلمرو تعریف و هم در عرصه استدلال طرح شده است . مباحث مقولات عشر ( قاطیغوریاس ) به مواد تعریف، و مباحث صناعات خمس به مواد استدلال می پردازد . از آن جا که دانش فلسفه به نحوه هستی اشیاء می پردازد و بحث از جوهر و عرض و نیز اقسام آن در حقیقت به طور هستی این دو مربوط می شود ، غالب منطق دانان متأخر و نیز فلاسفه ترجیح می دهند مطلب مقولات عشر در مباحث و کتاب های فلسفی تنقیح و تبیین شود.

علم هرگز ممکن نخواهد شد. (1)

1. یقینیات

اشاره

یقین نزد منطقیون در دو معنا به کار می رود:

الف) تصدیق جازم، اعم از این که مطابق واقع باشد یا نباشد، بر اساس تحقیق باشد یا تقلید باشد یا نباشد(یقین به معنای اعم)؛

ب) تصدیق جازم مطابق واقع که بر اساس تحقیق باشد( یقین به معنای اخص ).

تصدیقات یقینی خود به اعتباری بر دو قسمند: ضروری و نظری.

تصدیقِ یقینیِ بدیهی( ضروری )، تصدیقی است که بدون هر گونه تلاش فکری به دست آمده و تصدیقِ یقینیِ نظری، تصدیقی است که از راه فکر و با استفاده از تصدیقات بدیهی حاصل آمده است. تصدیقات یقینی ضروری در منطق«اصول یقینیّات»خوانده می شوند و مبنای همه دانش های یقینی بشرند.

اصول یقینیات بر اساس استقرا شش قسمند:

الف) اوّلیات

قضایایی که در آنها صرفِ تصوّر طرفین - موضوع، محمول و یا مقدّم و تالی - و نسبت بین آن دو برای تصدیق کافی است و نیازمند اثبات نیستند، اولیات خوانده می شوند؛ مانند«اجتماع نقیضین محال است»،«کل بزرگ تر از جزء خود است». اگر قضیه ای اوّلی باشد، امّا تصدیق نشده باشد از آن روست که طرفین آن به درستی تصوّر نشده است.

ب) مشاهَدات (محسوسات)

قضایایی هستند که صرف تصور طرفین و نسبت بین آن برای تصدیق کفایت نمی کند بلکه انسان علاوه بر این، از حسّ بیرونی(حواس ظاهری )و یا از حسّ درونی در تصدیق به این قضایا کمک می گیرد؛ مانند«آسمان آبی است»،«اکنون بسیار خرسندم». به قضایایی که با حسّ ظاهر ادراک می شوند«حسیات»و به قضایایی که با حسّ باطن درک می شوند«وجدانیّات»نیز می گویند.

[شماره صفحه واقعی : 149]