کتابخانه بالقرآن

دروس حوزه علمیه جدید پایه 1 صفحه 2168

صفحه 2168

1- در درس های آینده روشن خواهد شد که مغالطه علاوه بر برهان، در صناعات دیگر نیز می تواند رخ دهد .

هر گاه زمین بین ماه و خورشید فاصله شود نور ماه گرفته می شود، لیکن زمین بین ماه و خورشید فاصله شده است. بنابراین نور ماه گرفته شده است «. (1)

با کمی دقت درمی یابیم که در این گونه برهان ها، جریان اندیشه چنین است که از وجود علت( گرم بودن فلز، فاصله شدن زمین بین ماه و خورشید) بر وجود معلول) انبساط، ماه گرفتگی )استدلال می کنیم. شایان توجه است که در برهان لمّی حد اوسط نه تنها موجب«اثبات»حد اکبر( محمول در نتیجه )برای حد اصغر( موضوع در نتیجه )است، بلکه در متن واقع نیز سبب«ثبوت و تحقق»اکبر برای اصغر است؛ زیرا انبساط فلز و ماه گرفتگی در خارج به علت حد اوسط در دو استدلال) گرم بودن فلز، فاصله شدن زمین بین ماه و خورشید) است.

2- برهان انّی

برهان انّی برهانی است که در آن انتقال ذهن از وجود علّت به وجود معلول نیست. چنین برهانی می تواند به دو صورت محقق شود:

الف) انتقال از وجود معلول به وجود علّت؛ مثل«این بیمار دارای چنین علایمی است، هر کس دارای چنین علایمی است مبتلا به فلان بیماری است. پس این بیمار مبتلا به فلان بیماری است».

در این استدلال، ذهن در جریان اندیشه، نخست به وجود معلول(علایم بیماری )علم پیدا کرده است و از این رهگذر به وجود علت(فلان بیماری )پی برده است.

ب) انتقال از وجود معلول به وجود معلولی دیگر که در علّت با یکدیگر مشترکند؛ مثل«هر گاه لامپ الف روشن باشد لامپ ب نیز روشن خواهد بود»؛ چرا که علّت روشنایی هر دو، وجود یک جریان الکتریسیته است. در این استدلال حد وسط تنها باعث«اثبات»حد اکبر برای حد اصغر است و در متن واقع حدّ وسط هیچ گونه سببیتی برای ثبوت اکبر در اصغر ندارد.

ارزش و اهمیت برهان

پیش از این دانستیم که انسان ذاتاً موجودی متفکر است. طبیعی ترین عکس العملِ

[شماره صفحه واقعی : 159]