کتابخانه بالقرآن

دروس حوزه علمیه جدید پایه 1 صفحه 2175

صفحه 2175

1- صناعت جدل فنی مهم است که در استدلال و حجت سهمی به سزا دارد ، طرح عمیق و علمی مباحث این صناعت به دست متخصّصان فن موجب شده است تا امروزه این صناعت در قالب دانشی مستقل سامان یابد . بنابراین، بحث و بررسی صناعت جدل نه تنها نیازمند تألیف رساله های متعدد است ، بلکه در حد تأسیس دوره های آموزشی ویژه به صورت تخصصی است . آنچه در این درس درباره صناعت جدل می آید تنها گزارش بسیار فشرده ای از مهم ترین مسائل طرح شده در این زمینه است که در کتاب های منطقی متداوّل به تفصیل آمده است . از این رو به دانش پژوهان و علاقه مندان توصیه می شود که این صناعت را در زمانی مناسب در قالب علمی مستقل پی گیری کنند .

2- منظور منطقی از صناعت، استدلال است. به عبارت دیگر، صناعت و استدلال در این بخش از منطق با یکدیگر تساوق دارند.

مقایسه جدل با برهان

تفاوت های«جدل»و«برهان»چنین است:

1- مقدمات برهان باید یقینی و مطابق با واقع باشند؛ اما مقدمات جدل باید مسلّم و مقبول طرف مقابل باشند و مطابقت با واقع در آنها شرط نیست.

2- جدل همواره به دو شخص متخاصم قائم است، ولی اقامه برهان، گاه برای خود شخص صورت می گیرد؛ زیرا هر انسانی، با قطع نظر از این که بخواهد برای دیگری حقّی را اثبات یا ناصوابی را ابطال کند، خود به برهان و مقدمات یقینی برای درک واقعیت نیاز دارد.

3- برهان تنها به صورت قیاسی تألیف می شود، برخلاف جدل که به شکل استقرا و تمثیل نیز می آید.

اصطلاحات جدل

سائل و مُجیب

در هر بحث و مناظره ای، دست کم دو طرف حضور دارند: یکی شخصی که مطلبی را قبول دارد و از آن دفاع می کند و در مقابل، کسی که در صدد ردّ آن مطلب است. از آن جا که این حمله و دفاع همواره در قالب سؤال و جواب رخ می دهد به مهاجم و کسی که با پرسش های خود می کوشد رأی طرف مقابل را در هم بریزد«سائل»و به کسی که حملات مهاجم را دفع و از نظر خود محافظت می کند«مجیب»می گویند.

وضع

به رأی و مدعای مجیب«وضع»گفته می شود. رأی و مدعای مجیب دو صورت دارد: یا او واقعاً بدان اعتقاد دارد و یا در حقیقت مورد اعتقاد قلبی وی نیست، امّا در مقام بحث و جدل ظاهراً بدان ملتزم است. آن چه موجب می شود یک رأی عنوان وضع را به خود بگیرد همان التزام جدلی است که می تواند به آن اعتقاد داشته و یا نداشته باشد.

بنابراین، وضع در اصطلاح عبارت است از: «رای ملتزمٌ به».

موضع

قواعد و اصولی کلی در جدل وجود دارد که از آنها قضایای مشهور فراوانی می توان

[شماره صفحه واقعی : 166]