کتابخانه بالقرآن

دروس حوزه علمیه جدید پایه 1 صفحه 2178

صفحه 2178

1- فلسفه و علوم عقلی کمتر جای استدلال های خطابی و شعری است به خلاف برهان ، جدل و مغالطه که هر سه در معقولات و علوم حقیقی ، مانند فلسفه و ریاضیات راه دارند . از این رو، برخی از منطق دانان این دو صناعت ( خطابه و شعر ) را خارج از قلمرو منطق دانسته و چندان که باید و شاید بدانها نپرداخته اند . امروزه درباره این دو صناعت نه تنها کتاب های بسیار نگارش یافته ، بلکه متخصّصان فن آن دو را در قالب دانشی مستقل و با قواعد و ضوابطی معیّن در اختیار علاقه مندان گذاشته اند .

نهادهای اجتماعی، ضرورتی اجتناب ناپذیر است.

تعریف خطابه

خطابه صناعتی علمی است که تنها نتیجه آن اقناع توده مردم در مورد مطلب مورد نظر است، بدون آن که در آنها جزم و یقین واقعی ایجاد کند.

بنابراین، خطابه تنها اختصاص به کلام شفاهی ندارد، بلکه هر اثر اقناعی اعم از گفتاری یا نوشتاری را نیز در برمی گیرد.

اجزای خطابه

خطابه شامل دو جزء اساسی است:

1- عمود. مراد از عمود، قضایایی است که در خطابه به عنوان مقدمه به کار می رود و موجب نتیجه ای اقناعی می شود. این قضایا عمدتاً عبارتند از: مظنونات، مقبولات و مشهورات.

اگر در صناعت خطابه مبادی دیگری از استدلال نیز که موجب اقناع مخاطب می شود به کار رود هر چند آن مقدمه از«مخیلات»یا«مسلّمات»باشد به لحاظ منطقی درست است.

2- اعوان. مقصود از اعوانِ خطابه، اقوال، افعال و هیأت های بیرون از عمود است که برای اقناع و آماده ساختن شنوندگان جهت قبول مطالب مؤثر است. اعوان یا به صناعت و حیله است و یا به غیر آن:

قسم نخست را«استدراجات»می نامند که خود بر سه دسته است: الف) استدراجاتِ مربوط به«گوینده»؛ مثل شهرت، نوع لباس و حرکات بدنی؛ ب) استدراجات بر حسب«سخن»، مثل نحوه ادای سخن؛ آهنگ القای الفاظ و رسایی بیان و گویایی زبان؛ ج) استدراجات مبتنی بر«شنونده»؛ مثل استفاده از عواطف و احساسات شنوندگان؛ فراهم کردن بستر مناسب روحی، روانی و تهییج آنها.

قسم دوم اعوان که به غیر صناعت و حیله است،«نصرت»و«شهادت»نامیده می شود. این قسم از اعوان، خود شامل دو دسته است: الف)«شهادت قولی»که یا از طریق» گفتار

[شماره صفحه واقعی : 169]