کتابخانه بالقرآن

دروس حوزه علمیه جدید پایه 1 صفحه 2181

صفحه 2181

1- خطابه با توجه به چگونگی تألیف صور آن ، اصطلاحاتی دارد مانند تثبیت ، ضمیر ، تنکیر ، اعتبار ، برهان و موضع ؛ که می توانید در کتاب های مفصَّل با آنها آشنا شوید .

2- مشهورات ظاهری عبارتند از : قضایایی که در نظر بدوی مشهورند ؛ اما شهرت آنها پس از تأمل از بین می رود ؛ مانند برادر خود را حمایت کن ، خواه ظالم باشد و خواه مظلوم . این قضیه در برابر این مشهور حقیقی قرار دارد که ، ظالم را حمایت نکن اگر چه برادرت باشد .

3- شعرشناسی در یونان باستان قدمت زیادی دارد . کسانی چون افلاطون در رساله های متعددی چون فدراس ، ایوان و جمهوریت به تحلیل و شناخت شعر پرداخته اند. ارسطو، مدوّن منطق، رساله خاصی به صورت تک نگاره در فن شعر نگاشته است . امروزه در زبان فارسی چندین ترجمه از این رساله در دست است که یکی از آنها با نام ارسطو و فن شعر چاپ شده است .

4- علم عَروض ، دانشی ادبی است که به اوزان و قالب های مختلف شعری می پردازد .

بنابر آنچه بیان شد، بین شعر به معنای ارسطویی، عروضی و نو آن نسبت عموم و خصوص من وجه است؛ چرا که بر اساس دیدگاه ارسطویی، نثرهای خیال پردازانه نیز به لحاظ منطقی کلام شعری است. هم چنان که منظومه های صرفی، نحوی، فلسفی، منطقی و … به جهت مقفّا، موزون و مساوی بودن ابیات و مصراع ها از نظر عروضیان شعر است و همچنین شعر نو نیمایی که آهنگین و خیال انگیز است و موجب قبض و بسط روح و روان انسان می شود، اگر چه عنصر قافیه و تساوی اوزان در آن موجود نباشد. البته اگر کلامی هم موزون و مقفّا و دارای تساوی مصرعی و بیتی باشد و هم خیال انگیز، شعر به تمام معانی تحقق یافته است.

به نظر می رسد بهترین و کامل ترین نوع شعر عبارت است از: کلامی خیال انگیز که از اقوال موزون، مساوی و هم قافیه تألیف شده است؛ زیرا چنین تعریفی هم به عنصر«لفظ»و هم به عنصر«معنا»به طور کامل وفادار است.

آنچه حائز اهمیّت است این که شعر هنگامی که به عنوان یک صناعت استدلالی به کار می رود لاجرم باید از صورت مناسب آن نیز بهره مند باشد. مانند: «صبح انعکاس لبخند توست. انعکاس لبخند تو اجازه زندگی است. بنابر این، صبح اجازه زندگی است.»

با عنایت به آنچه بیان شد، روشن می شود مبدأ این صناعت مخیّلات است.

جایگاه شعر در منطق

شعر حقیقتی است که به لحاظ ابعاد متعدد آن صلاحیت طرح و بررسی در علوم مختلف را دارد. شعر از آن جهت که از وزن و قافیه و آرایش های ادبی برخوردار است، صناعتی ادبی به شمار می آید که به لحاظ وزن و قافیه در علم عَروض و به دلیل بهره گیری از ظرافت ها و نکته های زیبا شناختی در علم بدیع قابل طرح و بررسی است. امّا فراتر از لفظ و امور مربوط به آن، شعر دارای بعد و حقیقتی است که از معنا نشأت می گیرد و چون روح در کالبد شعر ساری و جاری است. این جنبه از شعر، امری است که به تحلیل منطقی - فلسفی محتاج است.

منطقیون در فن شعر به تحلیل ساختار معنایی شعر می پردازند و به انسان متفکّر می آموزند که در مقام استدلال هیچ گاه شعر را به عنوان عاملی برای دستیابی به تصدیق

[شماره صفحه واقعی : 172]