کتابخانه بالقرآن

دروس حوزه علمیه جدید پایه 1 صفحه 2192

صفحه 2192

1- از آن جا که مَقْسَمِ صناعات خمس، استدلال است و اجزای بیرونی مغالطه اموری خارجی از استدلال هستند، نامیدن این قسم به اجزای مغالطه، تعبیری مسامحی است.

2- برخی دیگر از مغالطه های بیرونی عبارتند از: تهمت، سؤال مرکب، مطالب بی ربط ، بار برهان را به گردن طرف مقابل انداختن یا طلب برهان از مخالفان ، تغییر موضع دادن ، هر بچه مدرسه ای می داند ، بستن راه استدلال ، مسموم کردن چاه ، تله گذاری ، واژهای گرانبار یا بار ارزشی کلمات ، توسل به احساسات ( تهدید ، تطمیع ، جلب ترحّم اندیشی ، عوام فریبی ) ، حرف شما مبهم است ، این که چیزی نیست ، تکذیب ، این که مغالطه است ، منشأ ( ژنتیک ) ، مناقشه در مثال ، تخصیص ، بهانه ، توسل به معنای تحت اللفظ ( هرس مصداقی ) ، استثنای قابل چشم پوشی ، خودت هم یا تو نیز همین طور، غایت خامی یا تبعیض طلبی یا حمایت خاص ، رها نکردن پیش فرض ، البته امّا .

موضوع صناعت مغالطه

موضوعاتی که مغالطه در آنها رخ می دهد، منحصر به مسأله ای خاص نیست. در هر زمینه ای، اعم از مسائل عقلی، غیر عقلی، فرهنگی، سیاسی، اجتماعی و … ممکن است مغالطه رخ دهد.

مواد و مبادی صناعت مغالطه

قضایایی که در مغالطه به کار می روند وهمیّات و مشبهاتند. منظور از وهمیات به کار رفته در صناعت مغالطه، آن دسته از قضایایی است که قوه وهم بر خلاف عقل آن ها را صادق و بدیهی می شمارد، مانند حکم وهم در امور عقلی، مثل«هر چه قابل اشاره نباشد موجود نیست».

مراد از مشبّهات نیز قضایای کاذب شبیه به یقینیات و بدیهیات مثل«انسان شیر می خورد»)در حالی که مراد از شیر، حیوانِ درنده باشد)؛ و همچنین قضایای کاذب شبیه به مشهورات است. مثل«خداوند نور است»)در حالی که مقصود از نور، نور محسوس باشد).

چنانچه مغالطه شبیه به برهان بوده و از قضایای کاذب شبیه به یقینیات تشکیل شده باشد«سفسطه»نامیده می شود و اگر شبیه به جدل بوده و از قضایای کاذب شبیه به مشهورات فراهم آمده باشد«مشاغبه»نامیده می شود.

[شماره صفحه واقعی : 183]