کتابخانه بالقرآن

دروس حوزه علمیه جدید پایه 1 صفحه 567

صفحه 567

1- قال الرضی الألف و الواو فی مثنیات الاسماء وجموعها الجامده کالزیدان والزیدون حروف زیدت علامه للمثنی والمجموع بلا ریب فجعلت مثنیات الصفات وجموعها علی نهج مثنیات الجامده وجموعها لان الصفات فروع الجامده لتقدم الذوات علی صفاتها فصارت الألف علامه المثنی والواو علامه الجمع فلم یمکن أن یوصل الف الضمیر و واوه بالمثنی والمجموع لئلا یجتمع الفان و واوان فاستکن الضمیران الألف فی المثنی و الواو فی المجموع و الدلیل علی أن الالف و الواو الظاهرین لیسا بضمیرین انقلابهما بالعوامل نحو لقیت ضارِبَیْنِ وضارِبینَ والفاعل لایتغیر بالعوامل الداخله علی عامله نحو قولک جائنی زید راکبا غلامه فلم یعمل جائنی فی غلامه. والی اجمال ذلک أشار فی مراح الارواح حیث یقول ولا یجوز أن یکون الف ضاربان ضمیرا لانه یتغیر فی حاله النصب والجر والضمیر لایتغیر کالف یضربان. پس دانسته شد که در اسم فاعل باید فاعلش یا اسم ظاهر باشد مثل ضارب زید یا ضمیر مستتر مثل زید ضارب ابوه با ضمیر منفصل مثل قول خداوند (اراغب انت).

ضَارِبُونَ : یعنی گروه مردان زننده. صیغه جمع مذکّر است از اسم فاعل ، صحیح و مجرّد و معلوم.

ضارِبُونَ در اصل ضارب بود ( مفرد بود ) خواستیم که جمع بنا کنیم چون به جمع رسیدیم دیدیم سه بار یا زیادتر می بایست گفت ضَارِبٌ ضَارِبٌ ضَارِبٌ ، زاید بر یکی را حذف کردیم و عوض از محذوف ، واو که علامت جمع بود با نون عوض تنوین در آخرش درآوردیم ضَارِبُونَ شد بر وزن فَاعِلُونَ. ضاد فاء الفعل ، الف علامت اسم فاعل ، راء عین الفعل ، باء لام الفعل ، واو علامت جمع ، نون عوض تنوین.

و ضارِبُونَ نیز یک لفظ است از برای سه معنی چنانکه گویی : هُمْ ضَارِبُونَ یعنی ایشانند گروه مردانِ زننده ، و اَنْتُمْ ضَارِبُونَ یعنی شمایید گروه مردان زننده ، و نَحْنُ ضارِبُونَ یعنی ماییم گروه مردان زننده.

* * *

و آن سه که مؤنّث را بود : ضارِبَهٌ ، ضارِبَتانِ ، ضارِباتٌ.

ضارِبَهٌ : یعنی یک زن زننده.

صیغه مفرده مؤنّث است از اسم فاعل ، صحیح و مجرّد و معلوم.

ضارِبَهٌ در اصل ضارِبٌ بود ، واحد مذکّر بود خواستیم واحده مؤنّث بنا کنیم ، تاء مُنَوَّنه که علامت واحده مؤنّث بود در آخرش درآوردیم و ماقبل تاء را فتحه دادیم ضارِبَهٌ شد بر وزن فاعِلَهٌ ، ضاد فاء الفعل ، الف علامت اسم فاعل ، راء عین الفعل ، باء لام الفعل ، تاء منوّنه از جمله خواصّ اسم.

و ضارِبَهٌ نیز یک لفظ است به جای سه معنی چنانکه گویی : هِیَ ضارِبَهٌ یعنی اوست یک زن زننده. و اَنْتِ ضارِبَهٌ یعنی تویی یک زن زننده ، و اَنَا ضارِبَهٌ یعنی منم یک زن زننده.

ضارِبَتانِ : یعنی دو زنان زننده. صیغه تثنیه مؤنّث است از اسم فاعل ، صحیح و مجرد و معلوم.

ضارِبَتانِ در اصل ضارِبَهٌ بود ( مفرد بود ) خواستیم تثنیه بنا کنیم

[شماره صفحه واقعی : 24]