کتابخانه بالقرآن

دروس حوزه علمیه جدید پایه 1 صفحه 624

صفحه 624

1- شرح رضی بر شافیه،ج 3،ص 147 و شرح أشمونی،ج 4،ص 324.

2- 2) برای استاد:از همین قبیل است صیغه های امر-و مضارع مجزوم-مضاعف در حالت ادغام،مانند:لِیَمُدَّ-لِیَفُعْلَ،لِیَمُدِّ-لِیَفُعْلِ،لِیَمُدُّ-لِیَفُعْلُ؛مُدَّ-فُعْلَ،مُدِّ-فُعْلِ،مُدُّ-فُعْلُ؛لِیَعَضَّ-لِیَفَعْلَ،عَضِّ-فَعْلِ؛لِیَفِرَّ-لِیَفِعْلَ،فِرَّ- فِعْلَ؛لِیُعِدَّ-لِیُفِعْلَ،أَعِدِّ-أَفِعْلِ؛لِیَمْتَدَّ-لِیَفْتَعْلَ،امْتَدِّ-اِفْتَعْلِ و... چنانچه گفته شود:باتوجه به اینکه یَمُدُّ-مثلاً-بر وزن یَفْعُلُ است،چرا لِیَمُدُّ بر وزن لِیَفُعْلُ می باشد و نه بر وزن لِیَفْعُلُ؟ خواهیم گفت:در این گونه کلمات(صیغه های امر و مضارع مجزوم)از حین پیدایش و ساخته شدن کلمه،عین الفعل ساکن،و ماقبل آن متحرک است،برخلاف مثل یَعَضُّ،یَفِرُّ و یَمُدُّ که یَعْضَضُ،یَفْرِرُ و یَمْدُدُ و مندرج در قاعده 5 بوده اند.

درصورتی که هر دو زاید باشند حرف زاید مشدد را در وزن می آوریم، مانند:اِجْلِوّاذ(به سرعت رفتن،شتاب کردن،از جَلَذَ)که می گوییم بر وزن افْعِوّال است.

درصورتی که یکی از دو حرف،اصلی و دیگری زاید باشد چنانچه نتوان تشخیص داد که حرف اول از دو حرف همجنس زاید است یا حرف دوم،هرکدام از«ف»،«ع»و«ل»وزن را که مقابل آن حرف قرار گرفته باشد،مشدد می کنیم.

مثلاً می گوییم:سَلَّمَ بر وزن فَعَّلَ،احْمَرَّ بر وزن افْعَلَّ و اطْمَأَنَّ بر وزن افْعَلَلَّ است؛

و هرگاه بدانیم کدام یک از آن دو حرف زاید است و کدام اصلی،چنانچه آن دو از یک جنس باشند وزن را بدون حرف مشدّد می آوریم،مانند:وَفِیّ-فَعیل،دُنُوّ-فُعول، و چنانچه همجنس نباشند،غالباً چنین است که هرگاه حرف اصلی-به منظور ادغام- صورت حرف زاید را به خود گرفته است،وزن را بدون حرف مشدد می آوریم،مانند:

سُودَد-سَیْوِد-سَیْیِد-سَیِّد-فَیْعِل؛عُلُوّ-عَلیو-عَلِیّ-فَعیل؛وَحْدَه-اِوْتَحَدَ -اِتْتَحَدَ-اِتَّحَدَ-اِفْتَعَلَ؛ذِکْر-اِذْتَکَرَ-اِذْدَکَرَ-اِدَّکَرَ-اِفْتَعَلَ (1).

و چنانچه برعکس،حرف زاید-به منظور ادغام-صورت حرف اصلی را به خود گرفته است،وزن را با حرف مشدد(با تشدید هریک از«ف»و«ع»و«ل»که برابر

[شماره صفحه واقعی : 28]