کتابخانه بالقرآن

دروس حوزه علمیه جدید پایه 1 صفحه 662

صفحه 662

1- حرف جَر«باء»چنانچه با افعال دال بر حرکت آورده شود غالباً مفهوم فعل لازم را با متعدی شدن تغییر می دهد، مانند مثالی که در متن ذکر شد،و مانند:جاءَ زَیْدٌ(زید آمد)-جاءَ زَیْدٌ بِبَکْرٍ(زید بکر را آورد).قال تعالی: فَلَمّا قَضی مُوسَی الْأَجَلَ وَ سارَ بِأَهْلِهِ آنَسَ مِنْ جانِبِ الطُّورِ ناراً (القصص29/).خلاف غالب،مانند:سَبَحَ بالنّهر(در رودخانه شنا کرد).سایر حروف جر غالباً تأثیر متعدی ساختن فعل ندارند.اینها گاهی تغییر دیگری هم در معنای فعل ایجاد نمی کنند،مانند:جَلَسَ زیدٌ(زید نشست)-جَلَسَ زَیْدٌ علی الْکُرسِیِّ(زید روی صندلی نشست).و گاهی تغییر دیگری ایجاد می کنند،مانند:دَعا لَهُ(او را دعا کرد)،دَعا عَلَیْهِ(او را نفرین کرد)،رَغِبَ فیه(به او رغبت پیدا کرد)و رَغِبَ عَنْهُ(از او روی گردان شد).

با در نظر گرفتن آنچه گفته شد،صرف ماضی مجهول متعدی به حرف جر چنین است:

فُعِلَ بِهِ\فُعِلَ بِهِما\فُعِلَ بِهِمْ\فُعِلَ بِها\فُعِلَ بِهِما\فُعِلَ بِهِنَّ فُعِلَ بِکَ\فُعِلَ بِکُما\فُعِلَ بِکُمْ\فُعِلَ بِکِ\فُعِلَ بِکُما\فُعِلَ بِکُنَّ فُعِلَ بِی\فُعِلَ بِنا

و صرف مضارع مجهول متعدی به حرف جر این گونه است:

یُفْعَلُ بِهِ\یُفْعَلُ بِهِما\یُفْعَلُ بِهِم\یُفْعَلُ بِها\یُفْعَلُ بِهِما\یُفْعَلُ بِهِنَّ یُفْعَلُ بِکَ\یُفْعَلُ بِکُما\یُفْعَلُ بِکُم\یُفْعَلُ بِکِ\یُفْعَلُ بِکُما\یُفْعَلُ بِکُنَّ یُفْعَلُ بی یُفْعَلُ بِنا

و صرف امر مجهول متعدی به حرف جر چنین است:

لِیُفْعَلْ بِهِ\لِیُفْعَلْ بِهِما\لِیُفْعَلْ بِهِمْ\لِیُفْعَلْ بِها\لِیُفْعَلْ بِهِما\لِیُفْعَلْ بِهِنَّ لِیُفْعَلْ بِکَ\لِیُفْعَلْ بِکُما\لِیُفْعَلْ بِکُمْ\لِیُفْعَلْ بِکِ\لِیُفْعَلْ بِکُما\لِیُفْعَلْ بِکُنَّ لِیُفْعَلْ بِی لِیُفْعَلْ بِنا

توجه کنید

مجرور حرف جر را در نایب فاعل صیغه های 1 تا 6 مجهول متعدی به حرف جر می توانیم به صورت اسم ظاهر یا ضمیر بیاوریم.مثلاً می توانیم بگوییم ذُهِبَ بِزَیْدٍ یا ذُهِبَ بِهِ،یُذْهَبُ بِامْرَأَهٍ یا یُذْهَبُ بِها و لِیُذْهَبْ بِنِساءٍ یا لِیُذْهَبْ بِهِنَّ.اما در هشت صیغه دیگر(صیغه های 7 تا 14)مجرور حرف جر حتماً باید به صورت ضمیر باشد، می گوییم:ذُهِبَ بِکَ،یُذْهَبُ بِکُنَّ،لِیُذْهَبْ بِنا.

ضمایر مجهول متعدی به حرف جر

همان گونه که ملاحظه شد،ضمایر فعل مجهول متعدی به حرف جر به گونه ای

[شماره صفحه واقعی : 66]