کتابخانه بالقرآن

دروس حوزه علمیه جدید پایه 1 صفحه 681

صفحه 681

1- در صیغه های 1،4،7،13 و 14 امر مجهول-و مضارع مجزومِ مجهول-یَمُدُّ و امثال آن،نظر به اینکه عین الفعل مضموم نیست،سه وجه جایز است.

2- برای استاد:«حَیُّوا»در آیه شریفه وَ إِذا حُیِّیتُمْ بِتَحِیَّهٍ فَحَیُّوا بِأَحْسَنَ مِنْها أَوْ رُدُّوها (النساء86/)،صیغه 9 امر باب تفعیل است و مشمول این تبصره نمی باشد.

3- این صیغه به صورت حَیِیُوا نیز نقل شده است(جامع المقدمات،ص 65 و 123).

4- برخی تغییرات در تعدادی از صیغه های این مادّه و ماده العَیّ ناشی از قواعد اعلال است که در فصل 12 خواهد آمد.

5- علت عدم اجرای قاعده ادغام در یَحْیَیُ و یَعْیَیُ و یُحْیَیُ و یُعْیَیُ-و به تبع آن در امر این دو ماده-و اجرای قاعده اعلال در آنها هرچند بدواً زمینه اجرای هر دو قاعده وجود دارد،این است که تخفیفی که با اعلال عاید کلمه می شود بیش از تخفیف حاصل از ادغام است؛لذا اعلال بر ادغام پیشی می گیرد و پس از اعلال،زمینه ای برای ادغام باقی نمی ماند(شرح رضی بر شافیه،ج 3،ص 112 تا 122).با این وجود،برخی از معاجم لغوی چونان قاموس المحیط یَحَیُّ،و لسان العرب و المنجد یَحَیُّ و یَعَیُّ را مستعمل دانسته اند.

پرسش و تمرین

1.ادغام چیست و موارد آن کدام است؟

2.حکم ادغام در موارد زیر چیست؟چرا؟یَجْرُرُ،مَرَرْتُ،سارِرٌ،عُووِدَ،مُحْمَرِرٌ،دُرْرٌ،حُرْرٌ، مَمْسُوحٌ،تَنْوین،مُحَلِّل،مَرْرَه،إِشْتَدَدَ،یَشْدُدْنَ،تُعُووِنَ،مُضارِرٌ،تَحَرْرَرَ،بَبْر،لَمْ یَعْضَضْ،افْرِرْ، احْلِلْنَ،قَرَرْتُمْ،مُسْتَقْرَرٌ،سَدَدْتُما،مِنْوال،یَوْبُبُ.

3.حروف متقارب چه حروفی هستند؟

4.آیا انقسام به صحیح،معتل،مهموز،مضاعف و سالم مخصوص کلمه ثلاثی است؟

5.چرا ضمایر فعل را ضمیر رفع یا مرفوع می گویند؟

6.عَدَّ-فَعَلَ،بَحَّ-فَعِلَ،یَبَرُّ-یَفْعَلُ،یَخِلُّ-یَفْعِلُ و یَسُرُّ-یَفْعُلُ را صرف کنید.

7.ادغام در چه مواردی واجب،در چه مواردی جایز و در چه مواردی ممتنع است؟

8.خصوصیت امر از جهت ادغام نسبت به مضارع چیست؟

9.علت هریک از وجوه صیغه های چند وجهی فعل امر چیست؟

10.امر یَمَلُّ،یَقِلُّ و یَهُبُّ را صرف کنید.

11.ماضی مجهول مَدَّ و مضارع مجهول سَدَّ و امر مجهول عَضَّ را صرف کنید.

12.معلوم و مجهول ماضی،مضارع و امر الْعَیّ-که فعل آن از باب فَعِلَ یَفْعَلُ می آید-را صرف کنید.

فصل 11.فعل مهموز

اشاره

فعل مهموز ثلاثی مجرد چهار قسم است:

1.مهموز الفاء،مانند:أَمَرَ،2.مهموز العین،مانند:سَأَلَ،3.مهموز اللاّم، مانند:قَرَأَ،4.مهموز الفاء و اللاّم،مانند:أَبَأَ و أَثَأَ(أَبَأَهُ بِالسَّهْمِ-أَثَأَهُ:او را با تیر زد).

[شماره صفحه واقعی : 85]