کتابخانه بالقرآن

دروس حوزه علمیه جدید پایه 1 صفحه 695

صفحه 695

1- شرح رضی بر شافیه،ج 3،ص 66؛شرح نظام،ص 537.

2- چند مورد از این قاعده استثنا می شود که در«تبصره بر قواعد اعلال»خواهد آمد.

3- حرف زاید دو کلمه مزبور برای الحاق است.

4- برای استاد:در این گونه کلمات علاوه بر اینکه مقتضی اعلال-به دلیل زاید بودن حرف عله-وجود ندارد،مانع اعلال نیز وجود دارد و آن تغییر وزن ظاهری ملحق در صورت اعلال است.به عبارت دیگر:بر فرض که اعلال مشروط به اصلی بودن حرف عله نبود،باز هم چنین حرف عله ای به دلیل اینکه به منظور الحاق زاید شده است و وزن ظاهری کلمه ملحق باید محفوظ بماند،اعلال نمی شد.

(-قیلَ)،بُیِعَ-بیعَ،یَدْعُوُوْنَ-یَدْعُوْوْنَ(-یَدْعُوْنَ)،رَضِیُوا-رَضُیْوْا(-رَضُوْا)،به خلاف مثل:طُوی.

قاعده سوم:هریک از«واو»مضموم ماقبل مضموم و«یاء»مضموم یا مکسور ما قبل مکسور،چنانچه در آخر کلمه قرار گیرد،حرکت آن می افتد،مانند:یَدْعُوُ-یَدْعُوْ، یَرْمِیُ-یَرْمی،رامِیِ-رامی،ثانِیُ-ثانی،(أدْلُوُ؟؟؟-أدْلُیُ؟؟؟-)أدْلِیُ؟؟؟-أدْلی،(أظْبُیُ؟؟؟-) أظْبِیُ؟؟؟-أظْبی (1)و (2).

قاعده چهارم:«واو»ساکن ماقبل مکسور قلب به«یاء»می شود،مانند:قِوْلَ-قیلَ، مِوْزان-میزان،صِوْغَه-صیغَه.

قاعده پنجم:«واو»درصورتی که لام الفعل و ماقبل آن مکسور باشد قلب به «یاء»می شود،مانند:قَوِوَ-قَوِیَ،رَضِوَ-رَضِیَ،دُعِوَ-دُعِیَ،دُعِوْنَ-دُعینَ، أُعْطِوَ-أُعْطِیَ،داعِوٌ-داعِیٌ(داعِیُنْ-داعِیْنْ-داعٍ)؛به خلاف رَجَوَ(-رجا) و رَخُوَ.

توجه کنید:در کلماتی مانند قَوِوَ که هم زمینه قاعده ادغام وجود دارد و هم زمینه قاعده اعلال،قاعده اعلال جاری می شود،نه قاعده ادغام،قَوِوَ-قَوِیَ.

قاعده ششم:«واو»چنانچه لام الفعل و حرف چهارم به بعد کلمه باشد و ماقبل آن مفتوح باشد قلب به«یاء»می شود،مانند:یَرْضَوُ-یَرْضَیُ(-یَرْضی)،یُدْعَوُ-یُدْعَیُ (-یُدْعی)،یُدْعَوْنَ-یُدْعَیْنَ،مُدَّعَوُ-مُدَّعَیُ(-مُدَّعی)،زَکَّوَ-زَکَّیَ(-زَکّی)؛به خلاف دَعَوَ(-دَعا).

[شماره صفحه واقعی : 99]