کتابخانه بالقرآن

دروس حوزه علمیه جدید پایه 1 صفحه 696

صفحه 696

1- قلب واو أدْلُو به یاء بنابر قاعده 7 از قواعد اعلال مخصوص اسم صورت می گیرد،و مکسور شدن ماقبل یاء در أدْلُی و أظْبُی براساس قاعده 10 قواعد مذکور است.

2- افتادن حرکت حرف عله آخر در مثل:رامی،ثانی،أدْلی و أظْبی منافاتی با تنوین گرفتن آن حرف ندارد،لکن پس از تنوین گرفتن چنین حرفی،میان آن حرف و نون تنوین التقاء ساکنین رخ می دهد و حرف عله براساس قاعده 10 که در ادامه خواهد آمد،می افتد،مثلاً رامِیٌ یا رامِیٍ-رامٍ.

این قاعده بر قاعده هشتم اعلال مقدم است،یعنی در مواردی که امکان اجرای هر دو قاعده(6 و 8)باشد ابتدا این قاعده و سپس قاعده هشتم جاری می شود.

قاعده هفتم:«یاء»چنانچه فاء الفعل و ساکن و ماقبل آن مضموم باشد قلب به«واو» می شود،مانند:یُیْسِرُ-یُوسِرُ،مُیْسِر-مُوسِر.

قاعده هشتم:هریک از«واو»و«یاء»متحرِک ماقبل مفتوح،چنانچه فاءالفعل نباشد و حرکت آن نیز عارضی نباشد قلب به«الف»می شود،مانند:قَوَل-قالَ،بَیَعَ-باعَ، دَعَوَ-دَعا،(یُدْعَوُ-)یُدْعَیُ-یُدْعی،المُدَّعَیُ-المُدَّعی،اسْلَنْقَیَ-اِسْلَنْقی،الأرْطَیِ -الأرْطی.

به خلاف مثل:یَوَدُّ و تَیَسَّرَ که حرف عله فاءالفعل است،و به خلاف مثل:دَعَوَا، رَضَوِیّ،فَتَیانِ،فَتَیَیْنِ،اخْشَوُنَّ(صیغه نهم امر معلوم مؤکد به نون تأکید ثقیله)و اخْشَیِ اللّهَ،که حرکت حرف عله عارضی است.

هریک از«واو»و«یاء»چنانچه در کلمه ای،ساکنِ در موضع حرکت باشد-یعنی به جهت جریان قواعد اعلال سکونی در همین کلمه ساکن شده باشد-نیز مشمول قاعده هشتم است،مانند:(یَخْوَفُ-)یَخَوْفُ-یَخافُ،(یُبْیَعُ-)یُبَیْعُ-یُباعُ.

توضیح:دو نوع حرکت را«حرکت عارضی»می نامند (1):

نوع یکم حرکتی که به منظور«دفع التقاء ساکِنَیْن»به حرفی داده می شود،مانند:

اخْشَیِ اللّهَ،اخْشَیَنْ،اخْشَیِنْ،اخْشَوُنَّ، وَ لا تَنْسَوُا الْفَضْلَ بَیْنَکُمْ (2).

نوع دوم حرکتی که به حرفی به خاطر حرف پس از آن داده می شود،و آن سه حرکت زیر است:فتحه قبل از الف،فتحه قبل از علامت تثنیه اسم(انِ-یْنِ)،کسره قبل از یاء نسبت،مانند:أَتَیَا،أَخَوانِ،أَخَوَیْنِ،عَلَوِیٌّ.

[شماره صفحه واقعی : 100]