کتابخانه بالقرآن

دروس حوزه علمیه جدید پایه 1 صفحه 698

صفحه 698

1- مکسور شدن ماقبل یاء در«مَبُیْع»برطبق قاعده ای است که در مقدمه بخش دوم(اسم)خواهد آمد.

2- آنچه گفته شد(حذف شدن حرف عله دوم از دو حرف عله ساکنِ در کنار هم،مگر اینکه حرف دوم ضمیر باشد که در این صورت حرف اول حذف می شود)قول سیبویه است،اما اخفش می گوید در هر صورت حرف اول حذف می شود(شرح أشمونی،ج 4،324).

3- الممتع الکبیر فی التصریف،ص 296.

4- شرح رضی بر کافیه،ج 4،ص 480.

باشد-زایل کننده زمینه این قاعده خواهد شد (1)،مانند:قُوْلا و بیعا، وَ لا تَقُولَنَّ لِشَیْءٍ إِنِّی فاعِلٌ ذلِکَ غَداً إِلاّ أَنْ یَشاءَ اللّهُ (2)و (3).

تذکر

قاعده های 1،2 و 3-از قواعد دهگانه اعلال-درباره اعلال سکونی،قاعده های 4 تا 9 درباره اعلال قلبی و قاعده 10 درباره اعلال حذفی است.

گفتنی است که جز سکون و قلب و حذف،نوع دیگری از تغییر نیز در کلمه معتل به چشم می خورد که در خود حرف عله نیست،بلکه ناشی از حرف عله است،مانند:

(مَبْیُوع-مَبُیْوْع-)مَبُیْع-مَبیع،(مَهدُوی-)مَهْدُیّ-مَهْدِیّ.قاعده مربوط به این نوع تغییر در مقدمه بخش اسم خواهد آمد.

تبصره بر قواعد اعلال

حرف عله در موارد زیر در حکم حرف صحیح است و اعلال نمی شود:

1.عین الفعل ماضی،مضارع،امر و برخی مصادر لفیف مقرون،مانند:قَوِیَ،یَحْیا، الْوِ،اللَّوْی،الْهَوی،اسْتَوی،به خلاف الطَّیّ و الرَّیّ (4).

2.عین الفعل کلمه ای که به معنای عیب ظاهر یا رنگ یا حِلْیَه(صفت،خلقت، شکل (5))باشد،مانند:عَوِرَ،حَوِلَ،غَیِدَ،هَیِفَ،قَوِدَ،أبْیَض،أَعْوَر،اسْتَعْوَرَ،اسْوَدَّ،ابْیَضَّ.در برخی کلمات این مورد اعلال رخ داده است،مانند:باضَ،عابَ،ساءَ.

3.عین الفعل اسم آلت،مانند:مِقْوَد و مِخْیَط.

4.عین الفعل جمع قِلّه،مانند:أدْوُر،أعْیُن،أنْیاب،أسْوِرَه،أحْوال،أحْوِلَه.

[شماره صفحه واقعی : 102]