کتابخانه بالقرآن

دروس حوزه علمیه جدید پایه 1 صفحه 700

صفحه 700

1- درست است که در کلماتی مانند:جَهْوَرَ و تَرَهْوَکَ-بنابر آنچه ما اختیار کردیم-زمینه ای برای اجرای قاعده 1 اعلال وجود ندارد،اما مفاد بند 10 این است که چنانچه کسی قاعده مذکور را شامل حرف عله زاید نیز بداند، اجرای آن در این گونه کلمات با مانع مواجه است.

2- أخاصَتْ هم شنیده شده است.

3- سماعی بودن عدم اعلال در دو کلمه اخیر،بنابراین است که وزن آن دو«مَفْعَل»باشد.اما چنانچه وزن آنها را فَعْیَل بدانیم،یاء برای الحاق است و عدم اعلال آن براساس بند 10 همین تبصره می باشد.(شرح رضی بر شافیه، ج 2،ص 391 و ج 3،ص 105؛مصباح المنیر؛لسان العرب؛قاموس المحیط).

پرسش و تمرین

1.معتل را تعریف کنید و اقسام آن را نام ببرید.

2.چند قسم قاعده اعلال داریم؟آنها را توضیح دهید.

3.قواعد عمومی اعلال به چند دسته تقسیم می شوند؟توضیح دهید.

4.حرکت عارضی چیست؟موارد آن را برشمارید.

5.مفاد تبصره قاعده دهم اعلال را با ذکر نمونه های جدید توضیح دهید.

6.در چه مواردی حرف عله در حکم حرف صحیح است و اعلال نمی شود؟

7.قاعده هشتم اعلال چرا در کلمات زیر جاری نشده است:النَّوی،الرَّوی،الشَّوی،الدَّوی، اللَّوی،احْتَوی،اشْتَوی،احْتِواء.

8.صورت اعلال شده هریک از کلمات زیر-چنانچه اعلال می شود-و شماره قاعده ای را که در آن اجرا می شود بنویسید:تَجْرِیُ،نَوَس،أقْوِمْ،دانِوَه،یَبْدُوُ،مَقْوُوْلَه،مُهْوِن،یَمْیِلُ،یَمْیَلُ، حُووِلَ،دُمْیَه،یَأتِیُونَ،مُحِوَ،غَزَوا،اعْفُوُوا،بَدَوَتْ،اشْتَرَیُوا،مَثْوَبَه،یُیْقِضُ،غازِوُ،إوْراد،تَغْیِبُ، مُعْتَوِد،أرْجُوُ،تُیْبِسُ،رامِیِینَ،تُعْلَوْنَ،مَقْوَم،مُیْقِنُونَ،تُغْزَوُ،لُوِمَتا،تُعْلَوُونَ،تُقُووِل،مُحِوا، مُکَیْوِن.

9.در افعال ثلاثی مجرد موجود در این آیات چه اعلالی رخ داده است؟براساس چه قاعده ای؟بقره207/،دخان29/،کهف35/،شعراء72/،قصص23/،هود5/،ابراهیم/ 16،انبیاء29/،فرقان6/ و 7.

فصل 13.مثال

اشاره

فعل ثلاثی مجرد مثال دو قسم است:1.مثال واوی،مانند:وَعَدَ،2.مثال یائی،مانند:یَسَرَ.

مثال واوی ثلاثی مجرد دارای دو قاعده خصوصی است:

قاعده 1.در مصدر-و اسم مصدر-مثال واوی چنانچه بر وزن«فِعْل»باشد،غالباً

[شماره صفحه واقعی : 104]