کتابخانه بالقرآن

دروس حوزه علمیه جدید پایه 1 صفحه 730

صفحه 730

1- حروف مضارَعه-همان گونه که پیشتر گفته شد-در مضارع معلوم ابوابی که صیغه یکم ماضی آن چهار حرفی است مضموم و در غیر آن مفتوح است.این خصوصیت در همه ابواب ثلاثی مزید و رباعی(مجرد و مزید)به چشم می خورد.

إِکْرام-إِفْعال،حروف اصلی:ک ر م-أَکْرَمَ

تَقْریْب-تَفْعیل،حروف اصلی:ق ر ب-قَرَّبَ

مُکاتَبَه-مُفاعَلَه،حروف اصلی:ک ت ب-کاتَبَ

توضیح 2:هر فعل ثلاثی مجردی را نمی توان به دلخواه خود به یک یا چند باب ثلاثی مزید برد،زیرا برخی از افعال ثلاثی مجرد اصلاً مزیدٌ فیه ندارند و آنهایی هم که مزیدٌ فیه دارند،اینکه به چه باب یا باب هایی برده می شوند و در آن باب چه معنایی پیدا می کنند،سَماعی است. (1)

توضیح 3:بردن فعلی از افعال ثلاثی مجرد به بابی از باب های ثلاثی مزید،به معنای گرفته شدن فعل ثلاثی مزید از فعل ثلاثی مجرد نمی باشد.

4.ضمایر و قواعد در ثلاثی مزید

چگونگی ضمایر در فعل ثلاثی مزید،همانند فعل ثلاثی مجرد است.

قواعد ادغام،تخفیف همزه،قواعد عمومی اعلال و قاعده خصوصی ناقص نیز در همه ابواب ثلاثی مزید-در صورت وجود زمینه-جاری می گردد.همچنین ماضی و مضارع ثلاثی مزید،دارای خصوصیات ماضی و مضارع ثلاثی مجرد است.

سه قاعده خصوصی اعلال نیز در مصدر ثلاثی مزید جاری می شود که عبارتند از:

قاعده 1.واو و یاء چنانچه بعد از الف زاید و در آخر کلمه قرار گیرند،قلب به همزه می شوند،مانند:إِرْخاو-إِرْخاء،إِجْرای-إِجْراء،افْتِرای-اِفْتِراء،اسْتِعلاو-اِسْتِعلاء.

قاعده 2.ماقبل یاءِ لام الفعل چنانچه مضموم باشد مکسور می شود،مانند:تَرَجُّیْ- تَرَجّی(مصدر باب تَفَعُّل از فعل ناقص)،تَبانُیْ-تَبانی(مصدر باب تَفاعُل از فعل ناقص)،تَجَرُّؤ-تَجَرُّو-تَجَرُّی-تَجَرِّی(مصدر باب تَفَعُّل از فعل مهموز اللام) (2).

[شماره صفحه واقعی : 134]