کتابخانه بالقرآن

دروس حوزه علمیه جدید پایه 1 صفحه 737

صفحه 737

1- از قالَ یَقیلُ قَیْلاً و صرف آن چنین است: قالَ\قالا\قالُوا\قالَتْ\قالَتا\قِلْنَ قِلْتَ\قِلْتُما\قِلْتُم\قِلْتِ\قِلْتُما\قِلْتُنّ قِلْتُ قِلْنا یَقیلُ\یَقیلانِ\یَقیلونَ... لِیَقِلْ\لِیَقیلا\لِیَقیلُوا... قِلْ\قیلا\قِیلُوا...

2- «مبالغه»در باب افعال و دیگر ابوابی که در این معنا به کار می روند ناظر به کیفیت انجام فعل و بیانگر اهتمام فاعل به فعل می باشد. برای استاد:رضی قدّس سرّه می فرماید:«اعْلَمْ أنَّ المزیدَ فیه لغیر الإلحاقِ لابُدَّ لِزیادتِهِ من معنیً،لأنَّها إذا لم تکنْ لغرضٍ لفظیٍّ کما کانَتْ فی الإلْحاق و لا لمعنیً،کانَتْ عَبَثاً.فإذا قیل مثلاً:إنَّ أقالَ بمعنی قال فذلک منهم تسامُحٌ فی العبارَهِ...و...لا بدَّ فی الهمزهِ فی أقالَنی من التأکیدِ و المبالَغَه»(شرح رضی بر شافیه،ج 1،ص 83).از موارد کاربرد ماده إقالَه به معنی قَیْل،سخن أبی بکر بن أبی قُحافه است که پس از ماجرای سقیفه و پوشیدن لباس خلافت گفته (می گفته)است:«أقیلُونی فَلَسْتُ بِخَیْرِکم»(شرح ابن ابی الحدید بر نهج البلاغه،ج 1،ص 169).

3- اصول کافی،ج 1،ص 296 و ج 2،ص 309 و 310.

3.معناهایی که برای باب افعال برشمردیم-همانند معنا یا معناهایی که برای دیگر ابواب ذکر خواهد شد-معنا یا معانی انحصاری آن ابواب نیست،بلکه هر باب ممکن است در معنا یا معناهای دیگری نیز به کار رود که می توان با مراجعه به زبان عربی، منابع صرفی و کتب لغت،به آنها پی برد.

پرسش و تمرین

1.امر مخاطب معلوم باب افعال بر چه وزنی است؟همزه آن چه حرکتی دارد؟ چرا؟

2.«همزه»بر چند قسم است و خصوصیت هرکدام چیست؟برای هریک از اقسام آن پنج مثال از قرآن مجید بیاورید.

3.افعال زیر را به باب افعال ببرید:خَرَجَ،مَدَّ،وَعَدَ،ماتَ،رَأی،حَیَّ(توجه:هرگاه گفته شود فلان فعل را به فلان باب ببرید باید صیغه یکم ماضی و صیغه یکم مضارع و سپس مصدر آنرا ذکر کنید).

4.از باب افعالِ افعال تمرین شماره 3،ماضی معلوم سه فعل اول،مضارع معلوم سه فعل دوم،مضارع مجهول سه فعل اول،ماضی مجهول سه فعل دوم،امر معلوم سه فعل دوم و امر مجهول سه فعل اول را صرف کنید.

5.با مراجعه به کتاب لغت معتبر مشخص کنید که در افعال زیر کدام یک از معانی باب افعال مراد است؟

أَحْسَنَ زیدٌ فِعلَه،أَخْوَصَتِ النَّخْلَهُ،أَضْحی زَیْدٌ،أَجْمَعَ زیدٌ الناسَ،أَرْدَفَ زیدٌ خالداً،أَحْمَدَ علیُّ،أَحْمَدْتُ زَیْداً،أَکْمَلَ،أَفْطَرَ الصّائِمُ،أسْرَعَ زیدٌ فی المشی،أَثْمَرَتِ الشَّجَرَهُ،أَنْتَجَتِ الفَرَسُ، أَشْفَیْتُ الْمَریضَ عَسَلاً،أَفْزَعْتُ زَیداً،أَقْتَلْتَنَی،أَخْفَیْتُ أَمْری، فَلَمّا رَأَیْنَهُ أَکْبَرْنَهُ (1)، أَقِیمُوا

[شماره صفحه واقعی : 141]