کتابخانه بالقرآن

دروس حوزه علمیه جدید پایه 1 صفحه 749

صفحه 749

1- اعلال اعتیاد-و امثال آن-براساس قاعده 3 ثلاثی مزید می باشد.

2- اعلال ارْتِضاء-و اصْطِفاء-براساس قاعده 1 ثلاثی مزید می باشد.

معانی باب افتعال

1.مطاوعه،مانند:جَمَعْتُ النّاسَ فَاجْتَمَعُوا-مردم را جمع کردم پس جمع شدند، أبْعَدْتُ فلاناً فابْتَعَدَ،و قَرَّبْتُهُ فَاقْتَرَبَ.مطاوعه معنای غالبی باب افتعال است،و همان گونه که از مثالها پیداست باب افتعال در معنای مطاوعه می تواند برای مطاوعه ثلاثی مجرد متعدی یا مطاوعه باب افعال یا مطاوعه باب تفعیل باشد.

2.مشارکت،مانند:اِخْتَصَمَ زَیْدٌ وَ بَکْرٌ-زید و بکر با یکدیگر نزاع کردند،اختصمَ القومُ -مردم باهم دشمنی کردند.

3.اتخاذ،یعنی فراهم آوردن و تهیه کردن مبدأ فعل،مانند:اِحْتَطَبَ زَیدٌ وَ اخْتَبَزَ وَ اشْتَوی؛یا:زَیدٌ احتَطَبَ الحَطَبَ و اخْتَبَزَ الخُبْزَ و اشْتَوی اللَّحمَ-زید هیزم جمع کرد و نان تهیه کرد و گوشت کباب کرد.مبدأ فعل در این معنا،اسم جامد غیر مصدر است (1).

4.طلب،یعنی خواستن مبدأ فعل از مفعول مانند:اِکْتَدَّ زَیدٌ بَکْراً-زید از بکر خواست بکوشد(الکَدّ:کوشش).

5.معنای ثلاثی مجرد همراه با مبالغه،مانند اجْتَذَبْتُ رِداءَ زَیْدٍ-عبای زید را کشیدم، اکْتَسَبْتُ الْمالَ-با کوشش،مال به دست آوردم.

پرسش و تمرین

1.افعال زیر را به باب افتعال ببرید:کَسَبَ،حَوی،وَسِعَ،غابَ،عادَ،رَضِیَ،وَقی،خارَ،باعَ، مازَ،جازَ،خانَ،دَرَأَ،زَاجَ،زَلَفَ،مَدَّ،عَدَّ،زَحَمَ،صَکَّ،ضَجَعَ،صادَ،صَفا،طَلَبَ،ظَأَرَ،ذَخَرَ،دَعا، أَفِکَ،أَلِفَ،أَکَلَ،أَوی،أَلِیَ،أَمَّ،وَهَمَ،وَصَلَ.

2.در افعال زیر کدام معنا از معانی باب افتعال منظور است:اِجْتَمَعَ الْقَوْمُ،اخْتَصَمَ الجُنْدُ،

[شماره صفحه واقعی : 153]