دروس حوزه علمیه جدید پایه 1 صفحه 848

صفحه 848

1- للأُستاذ:قال الفَیُّومی فی المصباحِ المنیر:«الثِّنی بالکسرِ و القصرِ الأمرُ یُعادُ مرَّتَیْنِ،و الاثْنانِ من أسْماءِ العدَد اسمٌ للتثْنِیَهِ حُذِفَتْ لامُهُ و هِیَ یاء.و تقدیرُ الواحِدِ ثَنَی وِزانُ سَبَب،ثم عُوِّضَ همزَهُ وصلٍ فقیلَ اثْنانِ و للمؤنَّثَهِ اثْنَتانِ کما قیلَ ابْنانِ و ابْنَتانِ،و فی لغهِ تمیم ثِنْتانِ بغیرِ همزهِ وصلٍ؛و لا واحِدَ لَهُ مِنْ لفظِه...و قیلَ أصلُهُ ثِنْی وزانُ حِمْل و لهذا یقالُ ثِنْتانِ».

2- للأُستاذ:شرح الرضی علی الکافیه،ج 3،ص 266.

3- تذکرهٌ للطُّلاب:المنقوصُ الَّذی حُذِفَ لامُهُ لاِلتِقاءِ السّاکِنَیْنِ یُرَدُّ لامُهُ عِنْدَ التَّثْنِیَهِ لِزَوالِ مُوجِبِ الحذفِ،نحوُ:هادٍ -هادِیانِ و هادِیَیْنِ،مُهْتَدٍ-مُهْتَدِیانِ و مُهْتَدِیَیْنِ،و هذا واضِحٌ.

4- اَلْمُرادُ بِ«الثُّلاثِیِّ»هُنا و فِی بعضِ الأَبْحاثِ الآتیه ما کانَ لَهُ ثَلاثَهُ أحْرُفٍ،و بالرُّباعیِّ أو الخُماسیِّ ما کانَ أحُرُفُهُ اکْثَرَ من ثلاثَهٍ،أصْلِیَّهً کانَتْ کلُّ الأحْرُفِ أمْ لَمْ تَکُنْ.

5- بناءً علی أنَّ ألِفَ فَتی مَقْلُوبهٌ من الیاء.و سُمِعَ فَتَوانِ و فَتَوَیْنِ،بناءً علی أنَّ ألِفَ فَتی مقلوبَهٌ من الواو(تاج العروس).

6- تذکرهٌ أُخْری لِلطُّلاّب:المقصورُ الَّذی حُذِفَ لامُهُ لاِلْتِقاءِ الساکِنَیْنِ یُرَدُّ لامُهُ عِنْدَ التَّثْنیهِ لِزَوالِ موجِبِ الحذفِ، نحوُ:عَصاً-عَصَوانِ و عَصَوَیْنِ،فَتیً-فَتَیانِ و فَتَیَیْنِ،و هو واضِحٌ.

ج)المَمْدُودُ إنْ کانَتْ هَمْزَتُهُ أصْلِیَّهً بَقِیَتْ عَلی صورَتِها،نحوُ:قَرّاء-قَرّاءانِ و قَرَّائَیْنِ؛ و إن کانَتْ لِلتّأنیثِ قُلِبَتْ واواً،نحوُ:حَمراء-حَمْراوانِ و حَمْراوَیْنِ،زَکَریّاء- الزَّکَرِیّاوانِ و الزَّکَرِیّاوَیْنِ؛و إنْ کانَتْ مُنْقَلِبهً عن واوٍ أو یاءٍ أو مزیدهً لِلإلْحاقِ جازَ فی الهمزَهِ وَجْهانِ:إبقاؤُها علی حالِها و قَلْبُها واواً،نحوُ:دُعاء-دُعاءانِ و دُعاوانِ،إهْداء- إهْداءانِ و إهْداوانِ،عِلْباء-عِلْباءانِ و عِلْباوانِ (1).

د)الثُّلاثِیُّ المَحْذُوفُ لامُهُ إنْ لَمْ یُعَوَّضْ مِنْهُ شَیْءٌ رُدَّ لامُهُ عِنْدَ التَّثنیهِ،نحوُ:أب-أبَوانِ و أخ-أخَوانِ،إلاّ«یَد»و«فَم»و«غَد»،فَإنَّ المَحْذُوفَ مِنْها لا یُرَدُّ،نحوُ:یَد-یَدانِ و یَدَیْنِ،فَم-فَمانِ و فَمَیْنِ،غَد-غَدانِ و غَدَیْنِ؛و کَذلِکَ«دَم»عَلَی الأَصَحِّ.و إنْ عُوِّضَ مِنَ اللاّمِ شَیْءٌ ثُنِّیَ معَ العِوَضِ،نحوُ:سَنَه-سَنَتانِ و سَنَتَیْنِ،اسْم-اِسْمانِ و اسْمَیْنِ،ابْن- ابنانِ و ابْنَیْنِ (2)؛و کذلک المحذوفُ الفاءُ المعوَّضُ عنه بالتاءِ(تاءِ التأنیث)،نحوُ:ثِقَه-ثِقَتانِ (3).

ه)المُرَکَّبُ الإضافِیُّ یُثَنّی جُزْؤُهُ الأَوَّلُ،نحوُ:عَبدُ اللّه-عَبْدَ اللّهِ و عَبْدَیِ اللّهِ،دار النَّدْوَه-دارا النَّدْوَه و دارَیِ النَّدْوَه؛و أَمّا المَزْجِیُّ و الإسْنادِیُّ فَیُضافُ إلَیْهِما«ذَوَا»أو «ذَوَیْ»فی المذکَّرِ و«ذَواتا»أو«ذَواتَیْ»فی المؤنَّثِ،نحوُ:سیْبَوَیْهِ-ذَوا أو ذَوَیْ سیْبَوَیْه و تأَبَّطَ شَرّاً-ذَوا أو ذَوَیْ تَأَبَّطَ شَرّاً.

تَبْصِرَهٌ:قَد یُجْعَلُ الجمعُ مکانَ المثنّی إذا دَلَّت القرینهُ علی المعنی المُراد،کقولِهِ تعالی: إِنْ تَتُوبا إِلَی اللّهِ فَقَدْ صَغَتْ قُلُوبُکُما (4)و قولِهِ تَعالی: اَلسّارِقُ وَ السّارِقَهُ فَاقْطَعُوا أَیْدِیَهُما. (5)و (6)

[شماره صفحه واقعی : 252]

کتابخانه بالقرآن کتابخانه بالقرآن
نرم افزار موبایل کتابخانه

دسترسی آسان به کلیه کتاب ها با قابلیت هایی نظیر کتابخانه شخصی و برنامه ریزی مطالعه کتاب

دانلود نرم افزار کتابخانه