دروس حوزه علمیه جدید پایه 3 صفحه 1201

صفحه 1201

وتاره یقصد إسناد الفعل إلی فاعله وتعلیقه بمفعوله ؛ فیذکران نحو (لا تَأْکُلُوا الرِّبَوا) (وَلا تَقْرَبُوا الزِّنی) وقولک «ما أحسن زیدا» وهذا النوع إذا لم یذکر مفعوله قیل : محذوف ، نحو (ما وَدَّعَکَ رَبُّکَ وَما قَلی) وقد یکون فی اللفظ ما یستدعیه فیحصل الجزم بوجوب تقدیره ، نحو (أَهذَا الَّذِی بَعَثَ اللهُ رَسُولاً) (وَکُلًّا وَعَدَ اللهُ الْحُسْنی) و :

[حمیت حمی تهامه بعد نجد]***وما شیء حمیت بمستباح [745]

بیان مکان المقدّر

القیاس أن یقدر الشیء فی مکانه الأصلی ، لئلا یخالف الأصل من وجهین : الحذف ، ووضع الشیء فی غیر محله.

فیجب أن یقدر المفسر فی نحو «زیدا رأیته» مقدما علیه ، وجوز البیانیون تقدیره مؤخّرا عنه ، وقالوا : لأنه یفید الاختصاص حینئذ ، ولیس کما توهموا ، وإنما یرتکب ذلک عند تعذر الأصل ، أو عند اقتضاء أمر معنوی لذلک.

فالأول نحو «أیّهم رأیته» إذ لا یعمل فی الاستفهام ما قبله ، ونحو (وَأَمَّا ثَمُودُ فَهَدَیْناهُمْ) فیمن نصب ، إذ لا یلی «أمّا» فعل ، وکنا قدّمنا فی نحو «فی الدار زید» أن متعلق الظرف یقدر مؤخرا عن زید ؛ لأنه فی الحقیقه الخبر ، وأصل الخبر أن یتأخر عن المبتدأ ، ثم ظهر لنا أنه یحتمل تقدیره مقدما لمعارضه أصل آخر ، وهو أنه عامل فی الظرف ، وأصل العامل أن یتقدم علی المعمول ، اللهم إلا أن یقدر المتعلق فعلا فیجب التأخیر ، لأن الخبر الفعلی لا یتقدم علی المبتدأ فی مثل هذا ،

[شماره صفحه واقعی : 703]

کتابخانه بالقرآن کتابخانه بالقرآن
نرم افزار موبایل کتابخانه

دسترسی آسان به کلیه کتاب ها با قابلیت هایی نظیر کتابخانه شخصی و برنامه ریزی مطالعه کتاب

دانلود نرم افزار کتابخانه