دروس حوزه علمیه جدید پایه 3 صفحه 160

صفحه 160

1- شرح شواهد المغنی : 2/541.

2- دیوان حسان بن ثابت : 393.

3- قال السیوطی : «قال ابن یسعون : هو لأبی الأسود الدؤلی ویقال لمودود العنبری». شرح شواهد المغنی : 2/542 ونسبه البغدادی إلی أبی الأسود ولم یذکر غیره. شرح أبیات مغنی اللبیب : 4/ 228.

المستفاد من الکلام.

وإن کانت «کل» مضافه إلی معرفه فقالوا : یجوز مراعاه لفظها ومراعاه معناها ، نحو : «کلّهم قائم أو قائمون» وقد اجتمعتا فی قوله تعالی : (إنْ کُلُّ مَنْ فی السّمواتِ وَالأرضِ إلاّ آتی الرّحمن عَبْداً لَقَدْ أحْصاهُمْ وَعَدَّهم عدّاً وَکُلُّهم آتیهِ یَومَ القِیامَه فرداً) (مریم/93 - 95) والصواب : أن الضمیر لا یعود إلیها من خبرها إلا مفرداً مذکراً علی لفظها ، نحو : (وکُلُّهُمْ آتِیهِ یَوْمَ القِیامَه) (مریم / 95).

وأمّا (لَقَد أحصاهُم) (مریم /94) فجمله اُجیب بها القسم ، ولیست خبراً عن «کلّ» وضمیرُها راجع لِ «من» ، لا لِ «کل» ، و «من» معناها الجمع.

فإن قُطعت عن إلاضافه لفظاً فقال أبو حیان : یجوز مراعاه اللفظ ، نحو : (کُلٌّ یَعْمَلُ عَلی شاکِلَتِه) (الإسراء/84) ، ومراعاه المعنی ، نحو : (وکُلٌّ کانُوا ظالِمینَ) (الأنفال/54) والصواب : أن المقدر یکون مفرداً نکره؛ فیجب الإفراد کما لو صرح بالمفرد ، ویکون جمعاً معرفاً فیجب الجمع ، وإن کانت المعرفه لو ذکرت لوجب الإفراد ، ولکن فعل ذلک تنبیهاً علی حال المحذوف فیهما؛ فالأول ، نحو : (کُلٌّ یَعْمَلُ عَلی شاکِلَتِهِ) (الإسراء/84)؛ إذا التقدیر : کل أحد ، والثانی ، نحو : (وکُلٌّ کانُوا ظالِمِینَ) (الأنفال/54) ، أی : کلّهم.

مسألتان

الاُولی

قال البیانیون : إذا وقعت «کل» فی حیز النفی کان النفی موجهاً إلی الشمول خاصه ، وأفاد بمفهومه ثبوت الفعل لبعض الأفراد کقولک : «لم آخذ کلَّ الدراهم ، وکلَّ الدراهم لم آخذ» وقال أمیرالمؤمنین (علیه السلام) : «احذَروا نِفارَالنِعَم فما

[شماره صفحه واقعی : 161]

کتابخانه بالقرآن کتابخانه بالقرآن
نرم افزار موبایل کتابخانه

دسترسی آسان به کلیه کتاب ها با قابلیت هایی نظیر کتابخانه شخصی و برنامه ریزی مطالعه کتاب

دانلود نرم افزار کتابخانه