دروس حوزه علمیه جدید پایه 3 صفحه 2025

قد جاء قبل اللام میم مفتوحه وهو لیس بالزم فی السجع.

وقوله قبل حرف الروی او ما فی معناه اشاره الی انه یجری فی النثر والنظم (نحو (فَأَمَّا الْیَتِیمَ فَلا تَقْهَرْ وَأَمَّا السَّائِلَ فَلا تَنْهَرْ)) فالراء بمنزله حرف الروی ومجیء الهاء قبلها فی الفاصلتین لزوم ما یلزم لصحه السجع بدونها نحو (فَلا تَنْهَرْ) ولا تسخر (وقوله ساشکر عمرا ان تراخت منیتی ، ایادی) بدل من عمرا (ایادی لم تمنن وان هی جلّت ،) ای لم تقطع او لم تخلط بمنه وان عظمت وکثرت

(فتی غیر محجوب الغنی عن صدیقه***و لا مظهر الشکوی اذ النعل زلّت)

زله القدم والنعل کنایه عن نزول الشر والمحنه (رای خلّتی) ای فقری (من حیث یخفی مکانها) لانی کنت استرها عنه بالتجمل (فکانت) ای خلّتی (قذی عینیه حتی تجلت) ای انکشفت وزالت باصلاحه ایاها بایادیه یعنی من حسن اهتمامه جعله کالداء الملازم لاشرف اعضائه حتی تلافاه بالاصلاح ، فحرف الروی هو التاء وقد جیء قبله بلام مشدده مفتوحه وهو لیس بلازم فی السجع لصحه السجع بدونها نحو جلّت ومدّت ومنّت وانشقت ونحو ذلک (واصل الحسن فی ذلک کله) ای فی جمیع ما ذکر من المحسنات اللفظیه (ان تکون الالفاظ تابعه للمعانی دون العکس) ای ان لا یکون المعانی توابع للالفاظ بان یؤتی بالالفاظ متکلمه مصنوعه فیتبعها المعنی کیف ما کان کما فعله بعض المتأخرین الذین لهم شعف بایراد المحسنات اللفظیه فیجعلون الکلام کانه غیر مسوق لافاده المعنی ولا یبالون بخفاء الدلالات ورکاکه المعنی فیصیر کغمد من ذهب علی سیف من خشب.

بل الوجه ان تترک المعانی علی سجیتها فتطلب لانفسها لفظا تلیق بها ، وعند هذا تظهر البلاغه والبراعه ویتمیز الکامل من القاصر ، وحین رتب الحریری مع کمال فضله فی دیوان الانشاء عجز فقال ابن الخشاب هو رجل مقاماتی وذلک لان کتابه

[شماره صفحه واقعی : 299]