دروس حوزه علمیه جدید پایه 3 صفحه 2569

1- کذا فی جمیع النسخ إلا نسخه (م) وکذا فی ابتداء شرح ابن أبی الحدید علی النهج حیث قال: وقال البغدادیون قاطبه قدماؤهم ومؤخروهم کأبی سهل بشر بن المعمر، وأبی موسی عیسی بن صبیح، وأبی عبد الله جعفر بن مبشر، وأبی جعفر الإسکافی، وأبی الحسین الخیاط، وأبی القاسم عبد الله بن محمود البلخی وتلامذته: إن علیا علیه السلام أفضل من أبی بکر.. الخ (ص 3 ط 1 ج 1 الحجری). وقال فی انتهاء شرحه علیه عند قوله علیه السلام: یهلک فی رجلان محب مطر وباهت مفتر، ما هذا لفظه (ص 491 ج 2 من الطبع الحجری): والحاصل أنا لم نجعل بینه علیه السلام وبین النبی صلی الله علیه وسلم إلا رتبه النبوه وأعطینا کل ما عدا ذلک من الفضل المشترک بینه وبینه - إلی أن قال - والقول بالتفضیل قول قدیم قد قال به کثیر من الصحابه والتابعین، فمن الصحابه عمار والمقداد وأبو ذر وسلمان وجابر بن عبد الله وأبی بن کعب وحذیفه وبریده وأبو أیوب وسهل بن حنیف وعثمان بن حنیف وأبو الهیثم بن التیهان وخزیمه بن ثابت وأبو الطفیل عامر بن واثله والعباس بن عبد المطلب وبنوه وبنو هاشم کافه وبنو المطلب کافه، وکان من بنی أمیه قوم یقولون بذلک منهم خالد بن سعید بن العاص ومنهم عمر بن عبد العزیز - إلی أن قال: - فأما من قال بتفضیله علی الناس کافه من التابعین فخلق کثیر کأویس القرنی وزید بن صوحان وصعصعه أخیه وجندب الخیر وعبیده السلمانی وغیرهم ممن لا یحصی کثره ولم تکن لفظه الشیعه تعرف فی ذلک العصر إلا لمن قال بتفضیله ولم تکن مقاله الإمامیه ومن نحا نحوها من الطاعنین فی إمامه السلف مشهوره حینئذ علی هذا النحو من الاشتهار فکان القائلون بالتفضیل هم المسمون الشیعه وجمیع ما ورد من الآثار والأخبار فی فضل الشیعه وأنهم موعودون بالجنه فهؤلاء هم المعینون به دون غیرهم. قال: ولذلک قال أصحابنا المعتزله فی کتبهم وتصانیفهم نحن الشیعه حقا فهذا القول هو أقرب إلی السلامه وأشبه بالحق من القول المقتسمین طرفی الافراط والتفریط إن شاء الله، إنتهی کلام ابن أبی الحدید. وفی نسخه (م) وحدها: وهو اختیار البغدادیین من المعتزله کافه. أقول: ومن المعتقدین بأن علیا أمیر المؤمنین علیه السلام أفضل من أبی بکر وغیره، الشیخ العارف مجدود بن آدم السنائی الغزنوی حیث قال فی قصیدته النونیه فی ذلک (ص 100 من الطبع الحجری من دیوانه): کار عاقل نیست در دل مهر دلبر داشتن***جان نگین مهر مهرشاخ بی برداشتن تا دل عیسی مریم باشد اندربند تو***کی روا باشد دل اندر سم هر خر داشتن یوسف مصری نشسته باتو در هر انجمن***زشت باشد چشم را در نقش آذر داشتن احمد مرسل نشسته کی روا دارد خرد***دل أسیر سیرت بوجهل کافر داشتن بحر پر کشتی است لیکن جمله در گرداب خوف***بی سفینه نوح نتوان چشم معبر داشتن گر نجات دین و دل خواهی همی تا چند از أین***خویشتن چون دائره بی پا و بی سرداشتن من سلامت خانه نوح نبی بنمایمت***تاتوانی خویشتن را ایمن از شر داشتن شو مدینه علم را درجوی پس در وی خرام***تا کی آخر خویشتن چون حلقه بر در داشتن چون همی دانی که شهر علم را حیدر دراست***خوب نبود جز که حیدر میر و مهتر داشتن کی روا باشد به ناموس وحیل درراه دین***دیو را برمسند قاضی أکبر داشتن من چه گویم توچه دانی مختصر عقلی بود***قدرخاک افزون تر از گوگرد احمر داشتن از تو خود چون می پسندد عقل نابینای تو***پارگین را قابل تسنیم وکوثر داشتن مرمرا باور نکو ناید زروی اعتقاد***حق زهرا بردن و دین پیمبر داشتن آن که اورا برسر حیدر همی خوانی أمیر***کافرم گرمی تواند کفش قنبر داشتن تا سلیمان وار باشد حیدر اندر صدر ملک***زشت باشد دیو را برتارک أفسر داشتن خضر فرّخ پی دلیلی را میان بسته چوکلک***جاهلی باشد ستور لنگ رهبر داشتن چون درخت دین بباغ شرع هم حیدر نشاند***باغبانی زشت باشد جز که حیدر داشتن از گذشت مصطفی مجتبی جز مرتضی***عالم دین را نیارد کس معمّر داشتن هشت بستانرا کجا هرگز توانی یافتن***جز به حب حیدر و شبیر و شبّر داشتن گر همی مؤمن شماری خویشتن را بایدت***مهر زرّ جعفری بر دین جعفر داشتن إلی آخر أبیات القصیده وهی کثیره وفی دیوانه مسطوره، وسبب انشائه هذه القصیده هو أن السلطان سنجر بعد وفاه أبیه ملکشاه کتب الیه وطلب منه معرفه الدین الحق الإلهی فأنشأها وأرسلها الیه وقال فیها مخاطبا له: از پس سلطان ملکشه چون نمی داری روا***تاج وتخت پادشاهی جزکه سنجر داشتن از پس سلطان دین پس چون رواداری همی***جزعلی وعترتش محراب ومنبر داشتن وراجع فی ذلک المجلس السادس من مجالس المؤمنین للقاضی السعید نور الله الشهید نور الله نفسه ورمسه (ص 294 ط الحجری). ثم إن لهذا المتمسک بذیل ولایه الوصی مذهبا آخر تفرد به وهو أنه لا یقول بذلک التفضیل أبدا ولا یتفوه به قط، وذلک لأن التفضیل شرطه مشارکه الطرفین فی صفات الفضیله وتجانسهما فی جمیع المقایسات إلا أن أحدهما فی تلک الصفات أفضل من الآخر کما ینبئک عن هذه الدقیقه قوله علت کلمته: تلک الرسل فضلنا بعضهم علی بعض (البقره 254) وقوله: ولقد فضلنا بعض النبیین علی بعض (الإسراء 22) ونحوهما من آیات أخری، فحیث إن التشارک والتجانس شرط فی المقایسه فلا یقاس الخط بالنقطه، ولا السطح بالخط، ولا الجسم بالسطح، ولا النور بالظلمه، ولا العلم بالجهل، ولا الحق بالباطل، ولا المعصوم بغیر المعصوم. ولست أدری أی مشارکه بین الوصی أمیر المؤمنین علی علیه السلام وبین الثلاثه فی العصمه التی اختص هو بها دون غیره من الصحابه؟! وأی مجانسه بینه وبینها فی الفضائل القرآنیه والحقائق العقلیه الملکوتیه وقد کان علیه السلام بین الصحابه المعقول بین المحسوس، وعدل النبی إلا درجه النبوه، وما سبقه الأولون إلا بفضل النبوه ولا یدرکه الآخرون. وأین الذره من المجره، والحصباء من الشعری، ونار الحباحب من نور البیضاء حتی یتفوه بذلک التفضیل؟! أرأیت هل تجوز التفوه بتفضیل رسول الله صلی الله علیه وآله علی أبی بکر بأن تقول: کان هو أفضل من أبی بکر کما تجوز القول بأنه علیه السلام أفضل الأنبیاء والمرسلین. وإنما منزله الذی کان عدله إلا بفضل النبوه، هی هکذا بلا دغدغه ولا مراء. فشرط المناسبه فی المقایسه یوجب مقایسته علیه السلام مع سائر الأنبیاء وقاطبه الأوصیاء والأولیاء الکاملین لا مع آحاد الرعیه وغاغه الناس، ألا تری أن رسول الله صلی الله علیه وسلم لما وآخی بین الصحابه وقرن کل شخص إلی مماثله فی الشرف والفضیله وآخاه علیه السلام من دون الصحابه. وأنه صلی الله علیه وسلم قال: من أحب أن ینظر إلی آدم فی علمه، والی نوح فی تقواه، والی إبراهیم فی حلمه، والی موسی فی هیبته، والی عیسی فی عبادته فلینظر إلی علی بن أبی طالب، رواه البیهقی عن النبی صلی الله علیه وآله فالوصی علیه السلام کان مساویا للأنبیاء المتقدمین.

[شماره صفحه واقعی : 519]