دروس حوزه علمیه جدید پایه 4 صفحه 2606

1- مجلسی، بحارالأنوار، ج47، ص217؛ حیدر، اسد، الإمام الصادق و المذاهب الأربعه، ج4، ص 335.

2- ابن حجر عسقلانی، تهذیب التهذیب، ج1، ص88.

3- حیدر، اسد، همان کتاب، ج1، ص 53.

4- الإرشاد، ص 270.

5- الصواعق المحرقه، ص 201.

6- حیدر، اسد، همان کتاب، ج1، ص 55 (به نقل از رسائل جاحظ).

فاطمی رنگ فلسفی به خود گرفته بود. گسترش علم در آن زمان، روح بحث و جستوجو را برانگیخته بود و بحث ها و گفتوگوهای فلسفی در همه اجتماعات رواج یافته بود. شایسته ذکر است که رهبری این حرکت فکری را حوزه علمی ای که در مدینه شکوفا شده بود، به عهده داشت. این حوزه را نبیره علی بن ابی طالب به نام ام_ام جعف_ر که «صادق» لقب داشت، تأسیس کرده بود. او پژوهش گری فعّال و متفکری بزرگ بود و با علوم آن عصر به خوبی آشنایی داشت و نخستین کسی بود که مدارس فلسفی اصلی را در اسلام تأسیس کرد.

در مجالس درس او، تنها کسانی که بعدها مذاهب فقهی را تأسیس کردند، شرکت نمی کردند، بلکه فلاسفه و طلاب فلسفه از مناطق دوردست در آن حاضر می ش_دن_د. «حسن بصری»، مؤسس مکتب فلسفی «بصره»، و «واصل بن عطا»، مؤس_س مذهب معتزله، از شاگردان او بودن_د که از زلال چشم_ه دان_ش او س_یراب می شدند.(1)

…

«ابن خَلِّکان»، مورخ مشهور، می نویسد:

او یکی از امامان دوازده گانه درمذهب امامیه، و از بزرگان خاندان پیامبر است که به علت راستی و درستی گفتار، وی را صادق می خواندند. فضل و بزرگواری او مشهورتر از آن است که نیاز به توضیح داشته باشد. ابوموسی جابر بن حیان طرطوسی شاگرد او بود. جاب_ر، کتابی شام_ل ه_زار ورق تألیف ک_رد که تعلیمات جع_فر ص_ادق را در بر داشت و حاوی پانصد رساله بود.(2)

اوضاع سیاسی، اجتماعی و فرهنگی عصر امام

در میان امامان، عصر امام صادق(علیه السلام) منحصر به فرد بوده و شرائط اجتماعی و فرهنگی عصر آن حضرت در زمان هیچ یک از امامان وجود نداشته است، زیرا

[شماره صفحه واقعی : 364]