کتابخانه بالقرآن

دروس حوزه علمیه جدید پایه 6 صفحه 1954

صفحه 1954

وحیانی بودن ساختار قرآن

برخی احتمال داده اند که الفاظ و تنظیم عبارات قرآن وحیانی نباشد،بلکه معانی آن بر قلب پیامبر القاء شده و آن حضرت خود آن را در قالب الفاظ درآورده است! (1)این احتمال از آنجا نشأت گرفته که در تعبیر آیۀ «فَإِنَّهُ نَزَّلَهُ عَلیٰ قَلْبِکَ» (2)و نیز آیۀ «نَزَلَ بِهِ الرُّوحُ الْأَمِینُ عَلیٰ قَلْبِکَ» (3)آمده که قرآن بر قلب پیامبر-که جایگاه ادراک درونی است-فرودآمده است.

ولی این احتمال جایی ندارد و فاقد سند اعتبار است.علاوه صراحت آیات قرآن آن را نفی می کند و تلقّی مسلمانان از روز نخست تاکنون خلاف آن را می رساند و با مسألۀ اعجاز و تحدّی-که بیشتر در جنبۀ لفظ و تنظیم عبارات متمرکز است- منافات دارد،زیرا گسترۀ تعجیز شامل پیامبر نیز می گردد.چنین برداشتی از دو آیۀ فوق کاملا سطحی می نماید،زیرا مقصود از قلب در این دو آیه،شخصیّت درونی پیامبر است که شخصیّت حقیقی او را تشکیل می دهد.دریافت وحی نیز می بایست از همان راه صورت می گرفت،چون پیام وحیانی به گونۀ معمولی انجام نمی گیرد تا بتوان با حسّ ظاهری آن را دریافت،بلکه دستگاه و گیرندۀ مناسب خود را برای دریافت نیاز دارد،که همان جنبۀ روحانی و ملکوتی پیامبران است که به سر حدّ کمال رسیده و شایستگی دریافت و بازگو کردن چنین پیامی را دارند.

اگر خواسته باشیم مثال تقریبی برای آن ارائه دهیم،می توان نحوۀ دریافت امواج رادیویی را شاهد بیاوریم؛دستگاه مخصوصی نیاز است تا پیام رادیویی را دریافت دارد،و عین الفاظ و عبارات دریافتی را گزارش دهد.پیام رادیویی را با همان الفاظ و عبارات با حسّ معمولی نمی توان دریافت نمود،ولی با دستگاه مخصوص و

[شماره صفحه واقعی : 57]

1- ر.ک:فلسفۀ علم کلام،نوشته«هری اوسترین و لفسن»ترجمه احمد آرام.وی این احتمال را به معمّر بن عبّاد سلمی(متوفای 228)که از سران معتزله است،نسبت داده و به کتاب«مقالات الإسلامیین»ابو الحسن اشعری استناد کرده است،که با رجوع به اصل مستند،روشن گردید برداشت هری اوسترین اشتباه بوده است.ولی همین امر سبب شده تا افرادی مانند«مقصود فراستخواه»آن را دست آویز قرار داده و به عنوان شبهه،امروزه مطرح سازند.رجوع شود به کتاب وی«زبان قرآن»ص 305.و مقال وی در فصلنامه فرراه،شمارۀ 1، زمستان 77،ص 21.
2- بقره 2:97.
3- شعراء 26:194-193.